Xəbərlər
Sülhün yeni reallığı
Natiq Allahverdiyev
YAP Qax rayon təşkilatının sədri
Avropa Siyasi Birliyinin 2026-cı il mayın 4-də keçirilmiş Zirvə toplantısı Avropa məkanında yeni siyasi konfiqurasiyanın və regional əməkdaşlıq modellərinin müzakirəsi baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Zirvə toplantısı çərçivəsində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin videobağlantı formatında çıxışı regionda formalaşmaqda olan yeni siyasi və iqtisadi reallıqların təqdimatı baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb etdi. Dövlət başçısının çıxışı yalnız diplomatik bəyanat deyil, həm də post-münaqişə dövründə Cənubi Qafqazda yaranmış sülh mühitinin real nəticələrinin nümayişi idi.
Bu çıxış yalnız cari siyasi proseslərə münasibət bildirmək deyil, həm də Azərbaycanın beynəlxalq sistemdə artan rolunun, strateji baxışının və sülh gündəliyinin geniş təqdimatı kimi diqqət çəkdi.
Avropa Siyasi Birliyi təşəbbüsü Avropa qitəsində siyasi dialoqun genişləndirilməsi və ortaq təhlükəsizlik, enerji, nəqliyyat kimi sahələrdə əməkdaşlığın gücləndirilməsi məqsədi daşıyır. Bu platforma klassik ittifaqlardan fərqli olaraq daha çevik və inklüziv format təqdim edir. Azərbaycanın bu platformada fəal iştirakı ölkənin Avropa ilə münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcını göstərir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında xüsusi vurğulanan məsələlərdən biri Azərbaycanın 2028-ci ildə Zirvə toplantısına ev sahibliyi etməsi təşəbbüsünün qəbul olunmasıdır. Bu qərar təsadüfi deyil. Bu, Azərbaycanın son illərdə həyata keçirdiyi müstəqil və balanslı xarici siyasətin, həmçinin beynəlxalq etimad qazanan tərəfdaş kimi formalaşmasının nəticəsidir. Daha önəmlisi isə odur ki, bu təşəbbüs Ermənistan tərəfindən də dəstəklənmişdir. Uzun illər davam edən qarşıdurma fonunda belə bir siyasi razılaşma regionda yeni reallıqların formalaşdığını açıq şəkildə göstərir.
Prezident İlham Əliyev çıxışında Ermənistanla münasibətlərdə əldə olunmuş irəliləyişləri xüsusi qeyd edib və bildirib ki, tərəflər artıq sülh şəraitində yaşamağı öyrənirlər. Bu, yalnız siyasi bəyanat deyil, konkret addımlarla müşayiət olunan prosesdir. Azərbaycanın 1990-cı illərin əvvəllərindən tətbiq etdiyi tranzit məhdudiyyətlərini birtərəfli qaydada aradan qaldırması regionda iqtisadi əlaqələrin bərpasına ciddi təkan verib. Qısa müddət ərzində Ermənistan ərazisinə Azərbaycan üzərindən 28 min ton yük daşınması bunun real göstəricisidir. Bu fakt göstərir ki, Azərbaycan sülhün yalnız siyasi deyil, iqtisadi əsaslarını da formalaşdırmağa çalışır.
Azərbaycanın ilk dəfə olaraq Ermənistana enerji məhsulları ixrac etməsi münasibətlərin yeni mərhələyə keçdiyini təsdiqləyir. Enerji sahəsində əməkdaşlıq tarixən ən həssas və strateji sahələrdən biri hesab olunur. Bu baxımdan belə bir addım qarşılıqlı etimadın artmasına xidmət edir. Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu kimi təqdim olunan layihəsi yalnız Azərbaycan ilə onun eksklavı Naxçıvan arasında əlaqəni təmin etməyəcək, eyni zamanda daha geniş geoiqtisadi əhəmiyyətə malikdir. Bu marşrut Orta Dəhlizin tərkib hissəsi kimi Avropa ilə Asiya arasında yükdaşımaların daha sürətli və təhlükəsiz həyata keçirilməsinə imkan yaradacaq. Bu kontekstdə Azərbaycan artıq regionun əsas tranzit mərkəzlərindən birinə çevrilir. Ölkənin coğrafi mövqeyi, müasir infrastruktur layihələri və siyasi sabitlik faktoru bu prosesə əlavə təkan verir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında bəzi Avropa institutlarının fəaliyyətinə yönələn tənqidlər də diqqət çəkib:
“Xüsusilə Avropa Parlamenti və Avropa Şurası Parlament Assambleyası tərəfindən qəbul edilən qərarlar Azərbaycanın haqlı narazılığına səbəb olmuşdur. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü bərpa etməsi beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə tam uyğundur. 1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən qəbul olunmuş qətnamələrin icra olunması faktiki olaraq Azərbaycanın öz gücü ilə reallaşdırdığı hüquqi ədalətin bərpasıdır. Buna baxmayaraq, bəzi Avropa qurumlarının bu məsələyə qərəzli yanaşması beynəlxalq münasibətlər sistemində ikili standartların mövcudluğunu bir daha ortaya qoyur”.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyü digər ölkələrin ərazi bütövlüyü qədər eyni dəyərə malikdir. Bu məsələdə fərqli yanaşmalar qəbuledilməzdir. Bu, yalnız Azərbaycanın deyil, ümumilikdə beynəlxalq hüquq sisteminin müdafiəsi baxımından prinsipial mövqedir. Bütün çətinliklərə və beynəlxalq təzyiqlərə baxmayaraq, Azərbaycan sülh gündəliyinə sadiqliyini qoruyur. Bu siyasət yalnız regionda sabitliyin təmin olunmasına deyil, həm də uzunmüddətli inkişaf perspektivlərinin formalaşmasına xidmət edir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışı Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində oynadığı rolu aydın şəkildə nümayiş etdirir. Bu çıxış həm sülh təşəbbüslərinin, həm də prinsipial mövqenin ifadəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Azərbaycan bu gün regionda sabitliyin və əməkdaşlığın əsas təşəbbüskarlarından biri kimi çıxış edir. 2028-ci ildə Zirvə toplantısına ev sahibliyi etməsi isə bu rolun beynəlxalq səviyyədə tanınmasının bariz nümunəsidir. Azərbaycanın Avropa platformasında səsləndirdiyi mesajlar yalnız bugünkü siyasi reallıqları deyil, həm də gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirən strateji baxışın ifadəsidir. Bu baxış isə sülhə, əməkdaşlığa və ədalətli beynəlxalq münasibətlər sisteminin qurulmasına xidmət edir.