Xəbərlər
Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi möhkəmlənməsi milli dövlətçilik siyasətinin mühüm istiqamətidir
Təvəkkül Əliyev
YAP Şuşa rayon təşkilatının sədri
Azərbaycan dili xalqımızın milli kimliyini, mənəvi irsini və tarixi yaddaşını yaşadan ən qiymətli sərvətlərdən biridir. Dil əsrlər boyu formalaşan mədəniyyətin, ədəbiyyatın və milli düşüncə tərzinin əsas daşıyıcısı kimi çıxış edir. Hər bir xalqın gələcəyi onun ana dilinə göstərdiyi münasibətlə sıx bağlıdır. Ana dilinin qorunması milli dəyərlərin yaşadılması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan xalqı da tarix boyu öz dilini qorumaq uğrunda ciddi mübarizə aparıb. Bu mübarizə müxtəlif dövrlərdə fərqli siyasi və ictimai çətinliklərlə müşayiət olunub. Xüsusilə sovet dövründə milli dillərin inkişafı ilə bağlı ciddi məhdudiyyətlər mövcud idi. Buna baxmayaraq, Azərbaycan xalqı öz ana dilinə bağlılığını heç vaxt itirmədi. Bu bağlılıq sonradan dövlət dili siyasətinin formalaşmasına möhkəm zəmin yaratdı.
XX əsrin ikinci yarısında Sovet İttifaqında həyata keçirilən milli siyasət respublikalarda yerli dillərin mövqeyinə mənfi təsir göstərirdi. İctimai-siyasi və inzibati sahələrdə rus dilinin üstünlüyü getdikcə artırdı. Milli dillərin dövlət idarəçiliyində istifadəsi məhdudlaşdırılırdı. Bu vəziyyət Azərbaycan dilinin də inkişaf imkanlarını müəyyən qədər zəiflədirdi. Həmin dövrdə ana dili məsələsini açıq şəkildə müdafiə etmək böyük siyasi məsuliyyət tələb edirdi. Keçmiş illərdə milli dəyərləri müdafiə edən ziyalıların repressiyalara məruz qalması da bu sahədə ehtiyatlı davranılmasına səbəb olurdu. Bununla yanaşı, xalqın milli şüuru və dilə bağlılığı qorunub saxlanılırdı. Ana dilinin yaşadılması istiqamətində aparılan işlər milli maraqların mühüm hissəsi hesab edilirdi. Məhz belə mürəkkəb şəraitdə uzaqgörən qərarlar xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı.
Azərbaycanın o zamankı rəhbəri olan Ümummilli Lider Heydər Əliyev ana dilinin qorunmasını dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi müəyyənləşdirmişdi. O, dilin sadəcə ünsiyyət vasitəsi olmadığını, milli kimliyin əsas sütunu olduğunu dəfələrlə vurğulayırdı. Bu baxış milli dövlətçilik düşüncəsinin mühüm elementinə çevrilmişdi.Ümummilli Lider Heydər Əliyev hesab edirdi ki, ana dili xalqın tarixi yaddaşını və mənəvi dəyərlərini yaşadır. Onun təşəbbüsü ilə Azərbaycan dilinin hüquqi statusunun möhkəmləndirilməsi istiqamətində ardıcıl addımlar atıldı. Həmin siyasət milli maraqların qorunmasına xidmət edirdi. Bu yanaşma gələcək dövlətçilik modelinin formalaşmasına da mühüm təsir göstərdi. Ana dilinə verilən yüksək dəyər cəmiyyətdə milli özünüdərk hissəsinin güclənməsinə şərait yaratdı. Bunun nəticəsində Azərbaycan dilinin inkişafı üçün yeni imkanlar yarandı.
1978-ci ildə Azərbaycan SSR Konstitusiyasında qəbul edilən mühüm qərar milli tariximizin əlamətdar hadisələrindən biri oldu. Həmin Konstitusiyanın 73-cü maddəsində Azərbaycan dilinin dövlət dili olması təsbit edildi. Bu addım o dövrün siyasi reallıqları baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Çünki sovet məkanında milli maraqları bu səviyyədə müdafiə etmək asan deyildi. Qəbul edilən qərar Azərbaycan dilinin hüquqi mövqeyini daha da möhkəmləndirdi. Bununla yanaşı, xalqın milli özünüdərk hissəsinin güclənməsinə də mühüm töhfə verdi. Dövlət dili statusunun təsbit edilməsi gələcək inkişaf üçün etibarlı hüquqi baza formalaşdırdı. Azərbaycan dili cəmiyyət həyatında daha geniş yer tutmağa başladı. Bu tarixi qərar sonrakı illərdə həyata keçirilən dil siyasətinin əsasını təşkil etdi.
Müstəqillik illərində dövlət dili siyasəti daha da inkişaf etdirildi. 1995-ci ildə qəbul edilən müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyasında dövlət dilinin adı ilə bağlı geniş müzakirələr aparıldı. Nəticədə dövlət dilinin "Azərbaycan dili" adlandırılması ilə bağlı ümumi mövqe formalaşdı. Bu yanaşma Konstitusiyanın 21-ci maddəsində öz əksini tapdı. Beləliklə, Azərbaycan dili müstəqil dövlətin əsas atributlarından biri kimi konstitusion təminat əldə etdi. Bu qərar dövlətçilik ənənələrinin möhkəmlənməsi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyırdı. Dövlət dili milli birliyin əsas sütunlarından biri kimi qəbul edildi. Vahid dil siyasəti ölkədə ictimai həmrəyliyin güclənməsinə də mühüm töhfə verdi. Bununla Azərbaycan dilinin inkişafı yeni mərhələyə qədəm qoydu.
Bu gün Azərbaycan dili bütün sahələrdə uğurla tətbiq olunur. Dövlət idarəçiliyi və qanunvericilik sistemində ana dilindən geniş istifadə edilir. Təhsil və elm sahəsində Azərbaycan dilinin imkanları daha da genişlənir. Media və informasiya məkanında da dövlət dilinin mövqeyi möhkəmlənməkdə davam edir. Eyni zamanda beynəlxalq münasibətlərdə Azərbaycan dilinin nüfuzu artır. Bu istiqamətdə həyata keçirilən dövlət siyasəti ardıcıl xarakter daşıyır. Prezident İlham Əliyev tərəfindən ana dilinin inkişafı və qorunmasına xüsusi diqqət yetirilir. Müasir dövrün tələblərinə uyğun olaraq Azərbaycan dilinin zənginləşdirilməsi istiqamətində mühüm layihələr həyata keçirilir. Bütün bunlar dövlət dili siyasətinin davamlı inkişafını təmin edir.
Azərbaycan dilinin dövlət dili statusuna yüksəlməsi xalqımızın milli iradəsinin və dövlətçilik ənənələrinin parlaq nümunəsidir. Ana dilinin qorunması milli təhlükəsizlik və milli həmrəylik baxımından da mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Dil milli-mənəvi dəyərlərin gələcək nəsillərə çatdırılmasının əsas vasitəsidir. Tarix göstərir ki, öz dilini qoruyan xalqlar milli kimliyini də uğurla qoruyurlar. Azərbaycan da bu istiqamətdə ardıcıl və məqsədyönlü siyasət həyata keçirən dövlətlər sırasındadır. Dövlət dili milli inkişaf strategiyasının mühüm tərkib hissəsinə çevrilib. Bu siyasətin əsasını zamanında qəbul edilən uzaqgörən qərarlar təşkil edir. Ana dilinə göstərilən diqqət gələcək nəsillərin milli ruhda yetişməsinə xidmət edir. Azərbaycan dilinin inkişafı və qorunması bundan sonra da dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri olaraq qalacaq.