Xəbərlər
Sülh gündəliyinin yeni mərhələsi: uğurlu diplomatiyanın reallıqları
Meydanəli Yolçiyev
YAP Daşkəsən rayon təşkilatının sədri
Prezident İlham Əliyevin 4 may tarixində “Avropa Siyasi Birliyi”nin 8-ci Zirvə toplantısında videobağlantı formatında çıxışı post-münaqişə mərhələsində regionda yaranmış yeni siyasi reallıqları, sülh prosesinin konkret nəticələrini və beynəlxalq platformalarda formalaşan yanaşmaları sistemli şəkildə əks etdirir. Bu çıxış həm də sülhün artıq praktik mərhələyə keçdiyini göstərən mühüm amil kimi dəyərləndirilir.
Diqqətçəkən məqamlardan biri “Avropa Siyasi Birliyi” çərçivəsində balanslı yanaşmanın qorunması ilə bağlı irəli sürülən təşəbbüslər idi. 2026-cı ilin mayında Zirvə görüşünün Ermənistanda keçirilməsi ideyasının dəstəklənməsi və eyni zamanda növbəti toplantılardan birinin 2028-ci ildə Azərbaycanda təşkili ilə bağlı təklifin qəbul olunması qarşılıqlı etimad mühitinin formalaşdığını ifadə edir. Ermənistanın bu təşəbbüsü dəstəkləməsi isə xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu amil tərəflər arasında münasibətlərin normallaşması istiqamətində real irəliləyişin göstəricisidir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında sülhün konkret nəticələri xüsusi olaraq ön plana çəkilir. Tranzit məhdudiyyətlərinin birtərəfli qaydada aradan qaldırılması regionda yeni iqtisadi mərhələnin əsasını qoyub. Bu qərarın nəticəsi kimi Azərbaycan vasitəsilə Ermənistan istiqamətində 28 min ton yükün daşınması təmin edilib. Bu, yalnız statistik göstərici deyil, həm də etimadın və qarşılıqlı əməkdaşlığın real ifadəsidir. Bununla yanaşı, enerji sahəsində ilk dəfə olaraq neft məhsullarının – benzin və dizelin ixracına başlanılması ticarət münasibətlərinin formalaşdığını nümayiş etdirir. 12 min ton həcmində həyata keçirilmiş bu ixrac iqtisadi inteqrasiyanın ilkin mərhələsi kimi dəyərləndirilir. Sülh prosesi yalnız siyasi razılaşmalarla məhdudlaşmır, eyni zamanda iqtisadi və logistik sahələrdə konkret nəticələr doğurur, məhz bu yanaşma uzunmüddətli sabitliyin əsas təminatıdır.
2025-ci ilin avqustun ayında Vaşinqtonda imzalanmış Birgə Bəyannamə sülh prosesinin beynəlxalq səviyyədə təsdiqi kimi çıxış edir. Xarici işlər nazirləri tərəfindən sülh sazişinin mətninin paraflanması isə tərəflərin siyasi iradəsinin konkret göstəricisidir. Sülh artıq əldə olunmuş reallıq kimi qəbul edilir və bu faktor gündəlik əməkdaşlıq müstəvisində özünü göstərir.
Sülhün yaratdığı yeni imkanlar sırasında nəqliyyat və logistika layihələri xüsusi yer tutur. “Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu” kimi təqdim olunan təşəbbüs ərazini Naxçıvanla birləşdirəcək və eyni zamanda, Orta Dəhlizin tərkib hissəsinə çevriləcək. Bu layihə regionun tranzit potensialını artırmaqla yanaşı, Avrasiya məkanında alternativ nəqliyyat marşrutlarının formalaşmasına töhfə verir. Beləliklə, region qlobal iqtisadi sistemdə daha mühüm mövqe qazanır.
Dövlət başçısının çıxışında bəzi beynəlxalq qurumların - Avropa Parlamenti və Avropa Şurası Parlament Assambleyasının fəaliyyəti ikili standartlar kontekstində dəyərləndirilib. Uzun illər ərzində heç bir məhdudiyyət tətbiq olunmadığı halda, AŞPA tərəfindən 2023-cü ilin sentyabr hadisələrindən sonra sanksiyaların tətbiqi siyasi yanaşmanın göstəricisidir. Bu amillər beynəlxalq hüququn selektiv tətbiqi ilə bağlı ciddi suallar yaradır. Avropa Parlamentinin beş il ərzində qəbul etdiyi 14 qətnamənin qərəzli xarakter daşıdığı təəssüf doğurur. Bu yanaşma regionda formalaşan sabitliyə mənfi təsir göstərir.
Azərbaycan Prezidenti çıxışının yekununda dövlətimizin sülh gündəliyinə sadiqliyini bir daha vurğulayıb. Ermənistan rəhbərliyinin mövqeyi də həmin istiqamətdə uyğunluq təşkil edir, bu da dialoqun davamlılığı üçün müsbət zəmin yaradır. Bu yanaşma tərəflər arasında qarşılıqlı etimadın tədricən möhkəmləndiyini və əldə olunan razılaşmaların praktik mərhələdə icrasına şərait yaratdığını göstərir. Eyni zamanda, regional sabitliyin qorunması və əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsi baxımından sözügedən dinamika xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Prezident İlham Əliyevin “Avropa Siyasi Birliyi”nin Zirvə toplantısında çıxışı sülhün artıq formalaşan və konkret nəticələr doğuran reallıq olduğunu nümayiş etdirir. Bu çıxış həm də regionun gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyən edən strateji yanaşmanı ifadə edir. Ümumilikdə, sülh prosesi yalnız siyasi razılaşma deyil, eyni zamanda iqtisadi əməkdaşlıq, nəqliyyat layihələri və beynəlxalq münasibətlər sistemində yeni balansın formalaşması deməkdir. Bu isə regionda uzunmüddətli sabitlik və təhlükəsizlik üçün əsaslı zəmin yaradır.