Xəbərlər
Mart hadisələri erməni vandalizminin bariz nümunəsidir
Malik Mirzəyev
YAP Lerik rayon təşkilatının sədri
Azərbaycan tarixində ən faciəli və qanlı səhifələrdən biri 1918-ci ilin mart-aprel hadisələri, xüsusilə Bakıda baş verən kütləvi qırğınlardır. 1918-ci ilin mart-aprel aylarında Bakıda və Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində baş verən qırğınlar xalqımızın tarixində ən faciəli hadisələrdən biri kimi yadda qalmışdır. Bu hadisələr zamanı minlərlə günahsız insan yalnız milli mənsubiyyətinə görə qətlə yetirilmişdir.
1917-ci ildə Rusiyada baş verən inqilabdan sonra Cənubi Qafqazda hakimiyyət boşluğu yarandı. Bu vəziyyətdən istifadə edən bolşevik və erməni daşnak qüvvələri Bakıda mövqelərini gücləndirdilər. Şəhərdə siyasi gərginlik və qarşıdurma getdikcə artmaqda idi. 1918-ci ilin 30 mart tarixində Bakıda silahlı toqquşmalar başladı. Bolşevik-daşnak qüvvələri “əks-inqilabçılara qarşı mübarizə” adı altında azərbaycanlı əhaliyə qarşı genişmiqyaslı hücumlara keçdilər. Bu hücumlar qısa müddətdə kütləvi qırğınlara çevrildi. Təkcə Bakıda bir neçə gün ərzində 12 mindən çox insan qətlə yetirilmişdir. Bəzi hesablamalara əsasən isə bu rəqəm 15–20 min nəfərə qədər yüksəlir. Qətlə yetirilənlər arasında qadınlar, uşaqlar və qocalar üstünlük təşkil edirdi. İnsanlar yalnız milli və dini mənsubiyyətlərinə görə hədəf alınırdı. Hadisələr yalnız Bakı ilə məhdudlaşmadı. Şamaxı, Quba, Qarabağ, Zəngəzur, Lənkəran və digər bölgələrdə də oxşar faciələr baş verdi. Bu qırğınlar nəticəsində on minlərlə insan həyatını itirdi, minlərlə yaşayış məntəqəsi dağıdıldı. Bakı kəndləri də hücumlara məruz qaldı və sakinlər kütləvi şəkildə qətlə yetirildi.
Ötən illər ərzində aparılmış araşdırmalar sayəsində çoxlu sayda yeni faktlar və sənədlər toplanmış, Quba şəhərində kütləvi məzarlıq aşkar olunmuşdur. Üzə çıxmış tarixi faktlar 1918-ci ilin mart-aprel aylarında və sonrakı dövrlərdə erməni millətçilərinin həyata keçirdikləri qanlı aksiyaların coğrafiyasının daha geniş və faciə qurbanlarının sayının qat-qat çox olduğunu sübut etmişdir.
1918-ci ilin mart hadisələri yalnız fiziki itkilərlə məhdudlaşmamış, həm də xalqın sosial, iqtisadi və mədəni həyatına ciddi zərbə vurmuşdur. Eyni zamanda bu hadisələr xalqın milli şüurunun formalaşmasına, birlik və həmrəylik hissinin güclənməsinə də təsir göstərmişdir. Tarixin bu acı səhifəsi gələcək nəsillərə sülhün, ədalətin və insan həyatının dəyərinin qorunmasının nə qədər vacib olduğunu xatırladır.
Mart soyqırımının əsl hüquqi-siyasi qiyməti Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra verilmişdir. Mart hadisələrinin 80-ci ildönümündə - 1998-ci il mart ayının 26-da ümummilli lider Heydər Əliyevin imzaladığı “Azərbaycanlıların soyqırımı haqqında” Fərman erməni millətçilərinin hərəkətlərinə verilən ilk dolğun və hərtərəfli hüquqi-siyasi qiymət idi. Əsrlər boyu azərbaycanlılara qarşı aparılmış soyqırımı və deportasiya siyasətini geniş təhlil edən tarixi sənəd əsasında martın 31-i hər il Azərbaycanlıların soyqırımı günü kimi qeyd olunur və dünya ictimaiyyətinin diqqətini xalqımızın başına gətirilən qanlı faciələrə cəlb edir. Ölkəmizdə azərbaycanlılara qarşı ermənilərin həyata keçirdiyi soyqırımı və deportasiya məsələlərinin ətraflı surətdə, sistemli şəkildə öyrənilməsi və tədqiqi işi, onun xalqımıza və dünya xalqlarına çatdırılması sahəsində iş yalnız Ulu Öndərin bu fərmanından sonra sistemli şəkil almış və ilbəil daha da mütəşəkkil surətdə təşkil olunmuşdur. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasəti Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir.
1918-ci ilin mart hadisələri insanlığa qarşı törədilmiş ən ağır cinayətlərdən biri kimi tarixə düşmüşdür. Bu faciə yalnız minlərlə günahsız insanın həyatına son qoymaqla kifayətlənməmiş, eyni zamanda xalqımızın yaddaşında dərin və silinməz iz buraxmışdır. Bu hadisələr Azərbaycan tarixində həm böyük ağrı, həm də gələcək nəsillər üçün ibrət dərsi kimi mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Bu faciənin xatirəsi hər il 31 mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü kimi anılır və qurbanların xatirəsi ehtiramla yad edilir.