Xəbərlər
Gender bərabərliyi dövlət siyasətinin mühüm prinsiplərindəndir
Heydər Əsədov
Milli Məclisin deputatı
Azərbaycan tarixində qadınların rolu hər zaman xüsusi əhəmiyyət kəsb etmişdir. Bütün dövrlərdə Azərbaycan qadınları Vətənimizin müdafiəsində də fəal rol oynamışdır. Xanımlar ictimai-siyasi sahələrdə özünü göstərmiş, böyük vətənpərvərlik nümunələri ortaya qoymuşdur. Xalq ədəbiyyatının ən qədim yazılı abidəsi olan “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanında qadınların savaş meydanında göstərdiyi şücaət və qəhrəmanlıq əksini tapmışdır. Tarixi şəxsiyyətlərimiz olan Möminə Xatun, Sara Xatun, Nüşabə, Tomris, Nigar, Həcər və Tutu Bikə kimi qadınlar milli irsimizin qürurverici simalarındandır. Onlar yalnız döyüşdə deyil, həm də idarəçilik və diplomatiya sahələrində əsl liderlik nümunələri göstərmişlər.
Azərbaycan qadınlarının ictimai-siyasi sferalarda rolunun formalaşması və inkişafı XX əsrin əvvəllərində yeni mərhələyə qədəm qoymuşdur. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə qadınlara seçib-seçilmək hüququnun verilməsi həmin sahədə mühüm addım olmuşdur. Bu hüquq Azərbaycan qadınlarını cəmiyyətin siyasi həyatında fəal iştirak etməyə imkan vermişdir. Qadınların seçki hüququ Şərq ölkələri arasında nadir nümunə olmaqla, onların sosial və siyasi hüquqlarının təşviqinə təkan vermişdir. Bu hadisə ölkəmizin qadın hüquqları tarixində dönüş nöqtəsi hesab olunur və gələcək nəsillərə ilham mənbəyi olmuşdur.
Qadınlar ana dilimizin qorunmasında, mədəni irsimizin və mənəvi dəyərlərin təbliğində böyük rol oynayıblar. Keçmişimizin unudulmaz səhifələrində görkəmli qadın şəxsiyyətlərimizin yüksək ləyaqəti, ağbirçək analarımızın müdrikliyi bugünkü müasir Azərbaycan qadınlarının fəaliyyətində də əks olunur. Bu qadınlar həm ictimai, həm də şəxsi həyatlarında nümunəvi davranışları ilə cəmiyyətə xidmət edir, dərin zəkaları və tükənməz daxili potensialları ilə xalqın inkişafına töhfələr verirlər. Dünyada bir çox qadınlardan əvvəl seçib-seçilmək hüququna sahib olan Azərbaycan qadınlarının elmi, mədəni və sosial sahələrdəki uğurları onların yüksək mədəni və intellektual potensialını göstərir.
Ölkəmizdə gender siyasətinin əsası Ümummilli Lider Heydər Əliyev tərəfindən qoyulmuşdur. Ulu Öndər qadınların fəaliyyətinə xüsusi diqqət yetirmiş, onların ictimai, siyasi və mədəni həyatda bərabər imkanlarla iştirakını təmin etmişdir. Bu siyasət nəticəsində qadınların cəmiyyətin idarə olunmasında fəal rolu güclənmişdir.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası qadın və kişi hüquqlarının bərabərliyini təmin edir. İrqindən, mənşəyindən, dinindən, cinsindən və digər fərqlərindən asılı olmayaraq hər bir vətəndaşın hüquq və azadlıqları qorunur. 1995-ci ildə keçirilmiş IV Ümumdünya Qadın Konfransında Azərbaycan Pekin Bəyannaməsi və Fəaliyyət Platformasını qəbul etmişdir. Bu sənəd qadınların siyasi, iqtisadi və sosial vəziyyətlərinin yaxşılaşdırılması, gender bərabərliyinin təmin olunması və qadınların inkişaf prosesində fəal iştirakının təmin olunması məqsədini daşıyır. Bəyannamə qadınların hüquqlarının qorunması və sülhə nail olmaq üçün inkişaf proseslərinə cəlb edilməsinin vacibliyini vurğulayır.
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 1998-ci il 14 yanvar tarixli Fərmanı ilə Qadın Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin yaradılması qadın hüquqlarının qorunmasına və onların cəmiyyət həyatında fəal iştirakının təmin olunmasına dövlət səviyyəsində verilən önəmin göstəricisi idi. 1998-ci il sentyabrın 25-də keçirilmiş Azərbaycan qadınlarının I qurultayı ölkəmizdə dövlət gender siyasətinin formalaşmasında mühüm mərhələ olmuşdur. Qurultay qadınların milli dövlətçilik mövqeyindən çıxış etdiyini və cəmiyyətin inkişafında fəal iştirak etdiyini nümayiş etdirmişdir. Hər beş ildən bir keçirilən bu qurultaylar qadınların ictimai, siyasi və sosial fəaliyyətinə istiqamət verən ən böyük tədbirlərdən biri kimi əhəmiyyət kəsb edir. Qurultayda qadınların hüquqlarının qorunması, sosial-iqtisadi imkanlarının genişləndirilməsi və cəmiyyətin bütün sahələrində bərabər iştirakının təmin edilməsi müzakirə olunur.
8 mart günü Azərbaycanda rəsmi bayram kimi qeyd olunur. Bu gün qadınlara fəxri adlar, orden və medallar təqdim edilir, onların cəmiyyət və dövlət qarşısındakı xidmətləri yüksək dəyərləndirilir. Gender siyasəti Prezident İlham Əliyev tərəfindən yeni meyarlarla zənginləşdirilərək davam etdirilir. Qadın hüquqlarının müdafiəsi, onların cəmiyyətin bütün sahələrində bərabər iştirak imkanlarının yaradılması və gender bərabərliyinin təmin olunması dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biridir. Qanunvericilik və dövlət proqramları qadınların sosial-iqtisadi, elmi-mədəni və siyasi həyatının hərtərəfli inkişafına xidmət edir. Prezident İlham Əliyevin imzaladığı 6 fevral 2006-cı il tarixli Fərmanla Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi yaradılıb. Bu qurum ailə dəyərlərinin qorunması, qadın və uşaq hüquqlarının müdafiəsi, sosial məsələlərin həlli istiqamətində dövlət siyasətini həyata keçirən əsas orqan kimi fəaliyyət göstərir və bu sahədə görülən işlərin daha səmərəli şəkildə əlaqələndirilməsinə töhfə verir.
Qadınların hüquqlarının qorunması sahəsində ölkədə geniş normativ baza mövcuddur. 2006-cı ildə qəbul olunmuş “Gender (kişi və qadınların) bərabərliyinin təminatları haqqında” və 2010-cu ildə qəbul edilmiş “Məişət zorakılığının qarşısının alınması haqqında” qanunlar qadınların ictimai həyatın bütün sahələrində bərabər imkanlara malik olmalarını təmin edir. Bununla yanaşı, 2026-2028-ci illər üçün təsdiq edilmiş Milli Fəaliyyət Planı qadınların ictimai fəallığının artırılması, gender bərabərliyinin təşviqi, sosial-iqtisadi imkanların genişləndirilməsi, təhsil və məşğulluq sahələrində qadınların iştirakının gücləndirilməsi üzrə tədbirləri ehtiva edir.
Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyeva həm ölkədə, həm də beynəlxalq aləmdə qadınların nüfuzunu yüksəldir. Mehriban xanım Əliyevanın rəhbərliyi ilə həyata keçirilən humanitar, mədəni və sosial layihələr qadınların cəmiyyətdəki rolunu artırmaqla yanaşı, Azərbaycan mədəniyyətinin dünyada təbliğinə xidmət edir. Bu uğurlu fəaliyyət, həmçinin rəqəmsallaşma, innovasiya və milli texnoloji potensialın gücləndirilməsi sahəsində də ölkədə gender siyasətinin strateji inkişafına böyük töhfələr verir.
Dövlət müstəqilliyimizin bərpasından sonra Azərbaycan qadını milli dövlət quruculuğu prosesinin fəal iştirakçısına çevrilmişdir. Qadınlar ölkənin sosial-iqtisadi, mədəni və intellektual potensialını artırmaq üçün mühüm töhfələr vermiş, elm, təhsil, səhiyyə, mədəniyyət, idman və digər sahələrdə uğurlar qazanmışdır. Onlar həm ictimai, həm də siyasi həyatda, o cümlədən yerli özünüidarəetmə orqanlarında, dövlət qurumlarında və Milli Məclisdə fəal iştirak edirlər. Ümumilikdə əhalinin 50,2%-i qadınlardır. İşçi qüvvəsində qadınların payı 48,4%, məşğul olanların payı 48,1%-dir. Dövlət qulluqçuları arasında qadınların payı 29,7%-dir.
Beləliklə, 8 Mart – Beynəlxalq Qadınlar Günü Azərbaycan qadınlarının tarixi rolunu, müasir nailiyyətlərini və gələcək perspektivlərini qeyd etmək baxımından mühüm önəm kəsb edir. Bu əlamətdar gün cəmiyyətimizin inkişafında qadınların əvəzsiz töhfəsini bir daha ön plana çıxarır, onların sosial, siyasi və mədəni həyatdakı fəallığını təqdir etməyə imkan yaradır. Eyni zamanda, gender bərabərliyinin möhkəmləndirilməsi, qadın hüquqlarının qorunması və onların potensialının tam reallaşdırılması istiqamətində görülən işlərin davamlılığını şərtləndirən vacib ictimai çağırış kimi çıxış edir.