Xəbərlər
Dağ-mədən sektoru: resurs potensialı və yeni perspektivlər
Emil Tağıyev
YAP Xaçmaz rayon təşkilatının sədri
Azərbaycanın dağ-mədən sənayesində alüminium istehsalının xüsusi yeri var. Ölkəmizdə bu sahənin formalaşması artıq müəyyən istehsal təcrübəsi və infrastruktura əsaslanır. Qarşıdakı mərhələdə əsas vəzifə mövcud imkanlardan daha səmərəli istifadə etməklə istehsal gücünü artırmaq, məhsul çeşidini genişləndirmək və Azərbaycanın beynəlxalq bazarlardakı mövqeyini möhkəmləndirməkdir. Prezident İlham Əliyevin sentyabrın 22-də keçirilən müşavirədəki çıxışı bu istiqamətdə konkret hədəfləri ortaya qoyur. Dövlət Proqramında alüminium sənayesinin inkişafına xüsusi yer ayrılması təsadüfi deyil. Prezidentin çıxışında qeyd olunduğu kimi, Gəncədə fəaliyyət göstərən “Azərbaycan Alüminium” kompleksinin imkanlarının genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Elektroliz zavodunun istehsal gücünün 100 min tona çatdırılması, yayma məhsullarının istehsalının isə 50 min tona yüksəldilməsi qarşıya qoyulan əsas hədəflərdəndir. Bu rəqəmlər mövcud sənaye potensialının yeni mərhələyə keçirilməsinin miqyasını göstərir.
Metallurgiya sahəsində rəqabət qabiliyyətinin mühüm göstəricilərindən biri müxtəlif emal mərhələlərinin mövcudluğudur. Burada diqqət çəkən məqam istehsalın yalnız həcminin artırılması ilə məhdudlaşmamasıdır. Yeni profilli zavodların yaradılması istehsal prosesinin texnoloji baxımdan daha bütöv qurulmasına imkan verəcək. Alüminiuma dünya bazarında geniş istifadə sahələri olan metal kimi tələbat yüksəkdir. Nəqliyyat, tikinti, energetika, maşınqayırma və digər sənaye sahələrində bu metaldan istifadə edilir. Bu baxımdan istehsal imkanlarının genişləndirilməsi Azərbaycanın ixrac portfelinin şaxələndirilməsinə də xidmət edə bilər. Ölkə daxilində daha çox emal olunmuş alüminium məhsulunun istehsalı ixracdan əldə edilən gəlirin artmasına imkan yaradan amillərdən biridir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında “Azəralüminium”un fəaliyyətinin daha da genişləndirilməsi ilə bağlı mövcud imkanların nəzərdən keçirilməsi də diqqət çəkir. Dövlətin yanaşması burada uzunmüddətli sənaye siyasətinin mahiyyətini göstərir. Yəni müəyyən sahədə potensial mövcuddursa, həmin potensialdan maksimum istifadə etmək, istehsal imkanlarını genişləndirmək və rəqabət qabiliyyətini artırmaq üçün yeni addımlar atılmalıdır.
Bu layihələrin əhəmiyyəti yalnız müəssisələrin istehsal göstəriciləri ilə ölçülmür. Yeni və genişləndirilmiş istehsal sahələri əlavə məşğulluq imkanları yaradır, əlaqəli xidmət və təchizat sektorlarının inkişafını sürətləndirir. Sənaye müəssisələrinin fəaliyyətinin genişlənməsi həmçinin mühəndislik, texniki xidmət və peşə hazırlığı kimi sahələrə tələbatı artırır. Beləliklə, bir sənaye layihəsinin təsiri onun istehsal etdiyi məhsulun həcmi ilə məhdudlaşmır. Alüminium sənayesinin inkişafı Azərbaycanın metallurgiya sektorunun digər istiqamətləri ilə də qarşılıqlı əlaqədədir. Dağ-mədən sənayesinin genişləndirilməsi, yeni xammal bazasının formalaşdırılması və emal müəssisələrinin yaradılması ölkənin ümumi metal sənayesi potensialını artırır. Müxtəlif sahələr üzrə istehsal imkanlarının paralel şəkildə genişləndirilməsi isə daha dayanıqlı sənaye strukturunun yaranmasına şərait yaradır. Beləliklə, Dövlət Proqramında alüminium sənayesinə dair müəyyənləşdirilən hədəflər artıq mövcud olan potensialın daha yüksək səviyyəyə qaldırılmasına yönəlib. İstehsal güclərinin artırılması, yeni texnoloji mərhələlərin yaradılması və məhsul istehsalının genişləndirilməsi Azərbaycanın metallurgiya sənayesinin gələcək inkişafında alüminium istiqamətinin rolunu daha da artıracaq.