Xəbərlər
Qarabağdakı yeni reallıqlar
Təvəkkül Əliyev
YAP Şuşa rayon təşkilatının sədri
Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpusun nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfərləri bölgədə gedən proseslərin yerində öyrənilməsi baxımından əhəmiyyətli hadisədir. 2026-cı ilin sentyabrında keçirilən səfərdə 58 ölkə və 9 beynəlxalq təşkilatı təmsil edən 150 nəfər iştirak edib. Səfər proqramına Xankəndi və Şuşa şəhərləri, həmçinin Ağdərə və Kəlbəcər rayonları daxil edilib. Xarici nümayəndələr sosial və iqtisadi infrastruktur layihələri ilə yanaşı, tarixi-mədəni irs obyektlərinin vəziyyəti ilə də tanış olublar. Belə səfərlər diplomatik nümayəndələrin region haqqında məlumatı birbaşa müşahidələr əsasında formalaşdırmasına imkan verir.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzur Azərbaycanın dövlət sərhədləri daxilində yerləşən ərazilərdir. Buna görə Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatların ölkənin müxtəlif bölgələrinə səfər etməsi diplomatik fəaliyyətin adi formalarından biri kimi nəzərdən keçirilə bilər. Xarici nümayəndələrin bölgəyə səfərləri həm siyasi, həm də sosial-iqtisadi proseslər barədə məlumat mübadiləsi yaradır. Bu baxımdan səfərlərə münasibətdə diplomatik ünsiyyətin və qarşılıqlı hörmətin qorunması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Regiondakı proseslərin müxtəlif mənbələrdən deyil, yerində müşahidə olunması məlumatların daha geniş kontekstdə qiymətləndirilməsinə şərait yaradır.
Səfərin mühüm istiqamətlərindən biri bərpa və yenidənqurma layihələri ilə tanışlıqdır. Xankəndi Dəmir Yolu və Avtovağzal Kompleksi, Mədəniyyət Mərkəzi və Qarabağ Universiteti kimi obyektlər bölgədə yeni sosial mühitin formalaşdırılması ilə bağlı layihələri əks etdirir. Diplomatik nümayəndələrin belə obyektlərə baş çəkməsi onların regionun gündəlik həyatına dair təsəvvürlərini genişləndirə bilər. Təhsil, nəqliyyat və mədəniyyət infrastrukturu bərpa prosesinin yalnız fiziki tikinti ilə məhdudlaşmadığını göstərən sahələrdəndir. Bu layihələrin gələcək inkişafı əhalinin yaşayış və fəaliyyət imkanlarının genişləndirilməsi ilə bağlıdır.
Qarabağda aparılan işlərin digər istiqaməti yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması və keçmiş məcburi köçkünlərin mərhələli qayıdışıdır. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində şəhər və kəndlərdə yaşayış, təhsil, səhiyyə və digər sosial obyektlərin yaradılması nəzərdə tutulur. Rəsmi məlumatlarda Ağdam, Füzuli, Şuşa, Laçın və digər ərazilərdə müxtəlif layihələrin həyata keçirildiyi göstərilir. Bu prosesin mühüm tərəfi insanların təhlükəsiz və müasir şəraitdə məskunlaşdırılmasıdır. Qayıdış siyasətinin nəticələri zaman keçdikcə bölgənin sosial və iqtisadi həyatında daha aydın görünə bilər.
Diplomatik səfərlərin əhəmiyyəti yalnız mövcud vəziyyətin təqdimatı ilə məhdudlaşmır. Bu səfərlər xarici nümayəndələrə bölgənin gələcək iqtisadi imkanlarını da müşahidə etmək şəraiti yaradır. Ağdam Sənaye Parkı kimi layihələr Qarabağda istehsal və məşğulluq imkanlarının yaradılması istiqamətində atılan addımlardan biridir. Beləliklə, Qarabağın gündəliyi tədricən münaqişədən sonrakı bərpadan inkişaf və iqtisadi inteqrasiya məsələlərinə doğru genişlənir. Diplomatik təmasların əsas faydalarından biri də məhz bu dəyişikliklərin beynəlxalq nümayəndələr tərəfindən birbaşa izlənilməsidir.