Xəbərlər
Xocalı soyqırımı – milli yaddaş və siyasi iradə
Nazimə Şamıyeva
YAP Füzuli rayon təşkilatının sədri
Bəşər tarixində elə faciələr var ki, onlar zaman keçdikcə unudulmur, əksinə daha da dərinləşir, milli yaddaşa çevrilir. “Soyqırımı” anlayışı məhz belə dəhşətli cinayətlərin hüquqi və mənəvi ifadəsidir. Bu termin təkcə elmi kateqoriya deyil – o, məhv edilmiş insan talelərinin, yarımçıq qalmış arzuların, qanla yazılmış tarixlərin adıdır.
1948-ci ildə qəbul edilmiş Soyqırımı cinayətinin qarşısının alınması və cəzalandırılması haqqında Konvensiya soyqırımını müəyyən bir milli, etnik, irqi və ya dini qrupu tam və ya qismən məhv etmək niyyəti ilə törədilən əməllər kimi təsbit edir. Qrup üzvlərinin öldürülməsi, onlara ağır fiziki və mənəvi zərər yetirilməsi, məhvə aparan həyat şəraitinin yaradılması – bütün bunlar beynəlxalq hüquqa görə ən ağır cinayətlər sırasındadır.
Soyqırımı cinayəti zaman aşımına məruz qalmır. Bu, təkcə hüquqi norma deyil, həm də bəşəriyyətin vicdan hökmüdür.
1992-ci ilin fevralında baş vermiş Xocalı soyqırımı Azərbaycan tarixinin ən qanlı səhifələrindən biridir. Mülki əhaliyə qarşı həyata keçirilən qətliam nəticəsində yüzlərlə günahsız insan – qadınlar, uşaqlar, qocalar – amansızcasına qətlə yetirildi. Bu hadisə təkcə hərbi əməliyyat deyildi; bu, məqsədli şəkildə bir şəhərin əhalisinin məhv edilməsinə yönəlmiş cinayət idi.
Donmuş torpaq üzərində qalan körpə izləri, yarımçıq qalan ailə hekayələri, didərgin düşən minlərlə insan – Xocalı insanlığın susmayan harayıdır.
Ümummilli Lider Heydər Əliyev Xocalı faciəsinə siyasi-hüquqi qiymətin verilməsini dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən birinə çevirdi. Onun təşəbbüsü ilə Xocalı hadisələrinə “soyqırımı” kimi hüquqi-siyasi qiymət verildi, həqiqətlərin beynəlxalq aləmə çatdırılması istiqamətində sistemli fəaliyyət başlandı. Heydər Əliyev bildirirdi ki, xalqımıza qarşı törədilmiş bu cinayət heç vaxt unudulmamalı və dünya ictimaiyyəti bu həqiqəti bilməlidir.
Bu siyasət bu gün də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən ardıcıl şəkildə davam etdirilir. İlham Əliyevin çıxışlarında Xocalı həqiqətləri daim xüsusi yer tutur. Onun rəhbərliyi ilə beynəlxalq platformalarda bu faciənin tanıdılması istiqamətində mühüm diplomatik addımlar atılıb, bir sıra ölkələr və təşkilatlar tərəfindən Xocalı faciəsi soyqırımı və ya kütləvi qırğın kimi tanınıb.
Eyni zamanda, Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva və rəhbərlik etdiyi Heydər Əliyev Fondu Xocalı həqiqətlərinin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılmasında mühüm rol oynayır. Fondun həyata keçirdiyi layihələr, nəşrlər, beynəlxalq tədbirlər və humanitar təşəbbüslər Xocalı soyqırımı barədə məlumatlılığın artmasına xidmət edir. Bu fəaliyyət həm tarixi ədalətin bərpasına, həm də gələcək nəsillərin düzgün məlumatlandırılmasına yönəlib.
Xocalı təkcə keçmişin ağrısı deyil – o, milli yaddaşın bir hissəsidir. O, bizə xatırladır ki, beynəlxalq hüququn aliliyi və ədalət uğrunda mübarizə davamlı olmalıdır.
Soyqırımı anlayışı hüquqi sənədlərdə maddələrlə ifadə olunsa da, onun gerçək mahiyyəti insan talelərində yaşayır. Xocalı isə bu anlayışın ən ağrılı təcəssümüdür.
Bu faciənin qurbanlarının xatirəsi qarşısında borcumuz yalnız anmaq deyil – həqiqəti qorumaq, dünyaya çatdırmaq və belə cinayətlərin bir daha təkrarlanmaması üçün qətiyyət göstərməkdir. Çünki Xocalı – susmayan bir tarix, dəyişməz bir həqiqət və milli birliyimizin sarsılmaz rəmzidir.