Xəbərlər
Milli kimlik, dini irs və dünyəvi təhsilin vəhdəti
Abbas Əliyev
YAP Abşeron rayon təşkilatının sədri
Azərbaycanın dövlətçilik ənənələri, zəngin mədəni irsi və cəmiyyətdə formalaşmış tolerantlıq mühiti milli inkişaf modelinin mühüm xüsusiyyətlərindəndir. Ölkəmizdə tarixi-mənəvi irsin yaşadılması, vətəndaşların dini inanclarına hörmətlə yanaşılması və fərqli dini dünyagörüşünə malik insanların dinc yanaşı yaşaması dövlət siyasətinin prioritet istiqamətləri sırasındadır. Bu yanaşmanın əsasını Konstitusiyanın müddəaları, hüququn aliliyi, vətəndaşların bərabərliyi və dünyəvi dövlətçilik prinsipləri təşkil edir.
Azərbaycan xalqının mənəvi dünyasında İslam dini xüsusi yer tutur. Əsrlər boyu formalaşmış dini-mədəni ənənələr milli kimliyimizin və ictimai həyatımızın mühüm elementinə çevrilib. Bu irsin gələcək nəsillərə çatdırılması məqsədilə ölkədə məscidlərin və digər dini abidələrin qorunması, bərpası və yenidən qurulması istiqamətində müxtəlif layihələr həyata keçirilir. Mövcud məscidlərin saxlanılması, tarixi abidələrin yenidən həyata qaytarılması, həmçinin işğaldan azad edilmiş ərazilərdə dini-mədəni irsin bərpası xalqımızın tarixi yaddaşının qorunması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Dövlətin dəstəyi və Heydər Əliyev Fondunun təşəbbüsləri ilə görülən işlər də bu məqsədə xidmət edir.
Azərbaycanın dövlət idarəçiliyi modelində dünyəvilik mühüm konstitusion prinsip kimi çıxış edir. Hüquqi və demokratik dövlət quruculuğu dini etiqad azadlığının təmin olunmasını, bütün vətəndaşların qanun qarşısında bərabərliyini və ictimai münasibətlərin hüquqi normalar əsasında tənzimlənməsini nəzərdə tutur. Ölkəmizdə müxtəlif dini icmaların nümayəndələrinin birgə yaşaması, qarşılıqlı anlaşma və hörmət ənənələrinin mövcudluğu cəmiyyətin mənəvi bütövlüyünün qorunmasına kömək edir. Beləliklə, milli dəyərlər, dini azadlıqlar və dünyəvi idarəçilik bir-birinə zidd deyil, əksinə, sabit və sağlam ictimai mühitin formalaşmasına xidmət edən qarşılıqlı tamamlayıcı prinsiplərdir.
Qloballaşmanın sürətləndiyi və informasiya texnologiyalarının ictimai fikrə təsirinin artdığı müasir mərhələdə ideoloji təhlükəsizlik məsələsi də xüsusi aktuallıq qazanır. İnformasiya mühitində yayılan məlumatların obyektiv qiymətləndirilməsi, həqiqətlə manipulyativ yanaşmaların fərqləndirilməsi cəmiyyət üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. İctimai münasibətlərdə dini və milli həssaslıqlardan istifadə etməklə qarşıdurma yaratmaq cəhdlərinə qarşı hüquqi savadlılığın, tənqidi düşüncənin və məsuliyyətli informasiya istehlakının gücləndirilməsi vacibdir. Hər hansı mübahisəli məsələ müzakirə edilərkən emosional yanaşmadan daha çox faktlara, qanunvericiliyə və obyektiv təhlilə üstünlük verilməlidir.
Bu baxımdan ümumi təhsil müəssisələrində məktəbli formasına və müəllimlərin geyim qaydalarına dair tələblər də düzgün kontekstdə nəzərdən keçirilməlidir. Təhsil müəssisələrində tətbiq edilən qaydaların mahiyyətini araşdırmadan onları dini azadlıqların məhdudlaşdırılması kimi təqdim etmək məsələnin hüquqi və təşkilati tərəflərinin nəzərdən qaçırılmasına səbəb ola bilər. Məktəbdə geyimlə bağlı tələblər təhsil prosesinin təşkili, ümumi intizamın qorunması və təhsil iştirakçıları üçün vahid yanaşmanın formalaşdırılması baxımından qiymətləndirilməlidir. Bununla yanaşı, həmin tələblərin tətbiqi zamanı qanunvericiliyin müddəalarına və fundamental hüquqlara riayət olunması əsas şərtdir.
Məktəbli formasının tətbiqi şagirdlər arasında sosial fərqlərin zahiri ifadəsinin azalmasına, bərabərlik hissinin və kollektivə bağlılığın güclənməsinə töhfə verə bilər. Təhsil müəssisəsi yalnız fənlərin öyrədildiyi yer deyil, eyni zamanda şəxsiyyətin formalaşdığı, sosial davranış qaydalarının mənimsənildiyi və vətəndaşlıq mövqeyinin inkişaf etdiyi mühüm ictimai məkandır. Bu səbəbdən məktəbdə nizam-intizamın qorunması və sağlam münasibətlər mühitinin yaradılması təhsilin keyfiyyəti ilə sıx bağlıdır. Müəllimlərin geyimində sadəlik və işgüzarlıq prinsiplərinə əməl edilməsi də peşəkar davranışın, müəllim-şagird münasibətlərində qarşılıqlı hörmətin və təhsil müəssisəsinin daxili mədəniyyətinin möhkəmlənməsinə xidmət edə bilər.
“Ümumi təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda millilik və dünyəvilik ümumi təhsil siyasətinin əsas prinsipləri sırasında yer alır. Bu yanaşma milli irsin qorunması ilə yanaşı, ümumbəşəri dəyərlərin mənimsənilməsini və müasir dünyagörüşünə malik nəslin yetişdirilməsini də nəzərdə tutur. Təhsil sisteminin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri şagirdlərə keyfiyyətli bilik verməklə yanaşı, onların hüquqi düşüncəsini, sosial məsuliyyətini və fərqli fikirlərə hörmətini inkişaf etdirməkdir. Digər ölkələrin təcrübəsində məktəb geyimi ilə bağlı qaydaların mövcudluğu da bu məsələnin təhsil idarəçiliyinin təşkilati tərəflərindən biri olduğunu göstərir. Bununla belə, hər bir ölkədə müvafiq normalar milli qanunvericilik və cəmiyyətin xüsusiyyətləri əsasında müəyyənləşdirilir.
Burada əsas prinsip dini etiqad azadlığı ilə dünyəvi təhsil sistemini qarşıdurma müstəvisinə çıxarmamaqdır. Dini inanclara hörmət göstərilməsi və təhsil müəssisələrində ümumi hüquqi qaydaların tətbiqi bir-birini istisna etmir. Əksinə, hüquqların qorunduğu, öhdəliklərin aydın müəyyənləşdirildiyi və hər kəsə bərabər münasibətin göstərildiyi mühit ictimai etimadı gücləndirir. Təhsil siyasətində məqsəd gənclərin sərbəst düşünmək, düzgün qərar vermək, qanunlara hörmət etmək və cəmiyyət qarşısında məsuliyyət daşımaq bacarıqlarını inkişaf etdirmək olmalıdır.
Milli həmrəyliyin qorunması Azərbaycanın davamlı inkişafının mühüm şərtlərindən biridir. Dövlətin gücü iqtisadi potensialı və siyasi imkanları ilə yanaşı, vətəndaşlar arasında etimadın, birliyin və ortaq gələcəyə inamın səviyyəsi ilə də ölçülür. Tarixi irsimizə sahib çıxmaq, dini abidələri qorumaq, insanların etiqad azadlığına hörmət etmək və dünyəvi dövlətçilik prinsiplərini yaşatmaq bu birliyin əsas dayaqlarındandır.
Azərbaycanın qarşısında duran mühüm vəzifələrdən biri milli-mənəvi dəyərləri müasir inkişaf tələbləri ilə uzlaşdırmaq, gənc nəslin həm öz köklərinə bağlı, həm də dünyaya açıq düşüncəli yetişməsinə nail olmaqdır. Bu məqsədə çatmaq üçün hüquqi mədəniyyətin yüksəldilməsi, təhsilin keyfiyyətinin artırılması, qarşılıqlı hörmət mühitinin qorunması və ictimai məsələlərə məsuliyyətli yanaşmanın təşviqi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Tarixi təcrübəyə, Konstitusiyaya və milli maraqlara söykənən bu yanaşma Azərbaycanın dünyəvi dövlətçilik modelinin möhkəmlənməsinə və gələcək nəsillərin savadlı, vətənpərvər, müstəqil düşüncəli vətəndaşlar kimi formalaşmasına zəmin yaradır.