YENİ AZƏRBAYCAN PARTİYASI

Təvəkkül Əliyev

YAP Şuşa rayon təşkilatının sədri

Prezident İlham Əliyevin 22 sentyabr 2026-cı il tarixli müşavirəsində dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı üçün investisiya məsələsi mühüm istiqamətlərdən biri kimi diqqətə çatdırılıb. Dövlət Proqramının 2027–2030-cu illər üzrə ümumi investisiya ehtiyacı 5,3 milyard manat səviyyəsində müəyyənləşdirilib. Bu həcm qarşıdakı dörd il ərzində həyata keçirilməsi nəzərdə tutulan layihələrin miqyasını göstərir. İnvestisiyaların müxtəlif mənbələr hesabına təmin olunması dövlət və özəl sektorun prosesdə iştirakını nəzərdə tutur. Dövlət büdcəsi və dövlət müəssisələrinin vəsaitləri ilə yanaşı, özəl kapitalın cəlb edilməsi proqramın maliyyə bazasının genişlənməsinə imkan yarada bilər. Bu yanaşma sənaye layihələrinin maliyyələşdirilməsində müxtəlif iqtisadi resursların səfərbər olunmasına şərait yaradır. İnvestisiya gündəliyinin bu cür formalaşdırılması dağ-mədən sektorunun yeni istehsal mərhələsinə keçidini maliyyə baxımından dəstəkləyə bilər.

Proqram çərçivəsində nəzərdə tutulan investisiyaların mühüm hissəsinin qeyri-büdcə mənbələrindən təmin edilməsi planlaşdırılır. Dövlət Proqramına dair təqdimatda ümumi investisiyanın təxminən 80 faizinin qeyri-büdcə mənbələri hesabına cəlb olunmasının nəzərdə tutulduğu bildirilir. Bu, özəl sektorun və dövlət müəssisələrinin sənaye layihələrində rolunun artırılmasına şərait yarada bilər. Özəl kapitalın iştirakı texnoloji layihələrin, emal müəssisələrinin və xidmət infrastrukturlarının inkişafında əlavə imkanlar formalaşdıra bilər. Dövlət və özəl resursların birgə istifadəsi böyük həcmli layihələrin maliyyələşdirilməsi baxımından çevik mexanizmlər yarada bilər. Bu modelin səmərəli işləməsi üçün layihələrin iqtisadi əsaslandırılması, risklərin qiymətləndirilməsi və maliyyə nəzarəti mühüm əhəmiyyət daşıyır. İnvestisiya resurslarının düzgün istiqamətləndirilməsi nəticə etibarilə proqramın digər hədəflərinin də reallaşdırılmasına təsir göstərə bilər.

Dağ-mədən və metallurgiya layihələri yalnız mədən müəssisələrinin yaradılmasını nəzərdə tutmur. Buraya hasilat, zənginləşdirmə, emal, metallurgiya və hazır məhsul istehsalı kimi müxtəlif mərhələlər daxildir. Bu mərhələlərin hər biri ayrıca investisiya tələb etməklə yanaşı, digər həlqələrlə texnoloji baxımdan əlaqələndirilməlidir. İstehsal zəncirinin bir mərhələsində yaranan imkanın digər mərhələdə istifadə edilməsi investisiyanın ümumi səmərəsini yüksəldə bilər. Bu baxımdan layihələrin ayrı-ayrılıqda deyil, vahid sənaye sistemi daxilində planlaşdırılması əhəmiyyətlidir. Müasir avadanlıqların alınması, infrastrukturun qurulması və texniki xidmət sistemlərinin yaradılması da investisiya proqramının tərkib hissəsini təşkil edə bilər. Beləliklə, 5,3 milyard manatlıq investisiya gündəliyi geniş sənaye ekosisteminin formalaşdırılmasına yönəlmiş kompleks maliyyə çərçivəsidir.

İnvestisiyaların regional inkişaf baxımından da mühüm nəticələr doğurması mümkündür. Yeni mədən və emal müəssisələrinin yaradılması həmin ərazilərdə nəqliyyat və kommunal infrastrukturun inkişafına ehtiyac yarada bilər. İnfrastruktur layihələrinin genişlənməsi yerli iqtisadi fəallığın artmasına şərait yarada bilər. Eyni zamanda, regionlarda fəaliyyət göstərən şirkətlər sənaye müəssisələrinin təchizat zəncirinə qoşulmaq imkanları əldə edə bilərlər. Yerli xidmət və podrat sektorlarının inkişafı yeni biznes əlaqələrinin yaranmasına səbəb ola bilər. Bu proses məşğulluğun genişlənməsi və əhalinin gəlirlərinin artması üçün də əlavə imkanlar yarada bilər. Beləliklə, investisiya qoyuluşlarının təsiri yalnız konkret müəssisə ilə məhdudlaşmayaraq onun yerləşdiyi iqtisadi məkana da yayıla bilər.

İnvestisiyaların nəticəliliyi layihələrin vaxtında və düzgün icrasından birbaşa asılıdır. Dövlət Proqramının təsdiqi ilə yanaşı, onun həyata keçirilməsinə nəzarət və monitorinq mexanizmləri də müəyyənləşdirilib. Nazirlər Kabinetinə proqramda nəzərdə tutulmuş tədbirlərin əlaqələndirilməsi və icrasına nəzarət tapşırılıb. İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin monitorinq və qiymətləndirmə prosesində iştirakı da nəzərdə tutulur. Maliyyə Nazirliyi və İqtisadiyyat Nazirliyi isə dövlət büdcəsi və dövlət investisiya proqramlarının hazırlanması zamanı müvafiq vəsaitlərin nəzərdə tutulması üçün tədbirlər görməlidir. Bu mexanizmlər investisiyaların məqsədyönlü istifadəsi və proqram tədbirlərinin icra vəziyyətinin izlənilməsi üçün institusional baza yaradır. Nəticələrin mütəmadi qiymətləndirilməsi investisiya layihələrinin gedişində zəruri düzəlişlərin aparılmasına da imkan verə bilər.

İnvestisiya gündəliyinin digər mühüm nəticəsi yeni texnologiyaların ölkəyə gətirilməsi ola bilər. Mədən və metallurgiya sahəsində müasir texnologiyalardan istifadə istehsalın məhsuldarlığının yüksəldilməsinə imkan verir. Avtomatlaşdırma və rəqəmsal idarəetmə sistemləri istehsal proseslərinin daha səmərəli təşkilinə kömək edə bilər. Texnoloji yenilənmə eyni zamanda əməyin təhlükəsizliyinin artırılması baxımından da əhəmiyyətlidir. Yeni texnologiyaların tətbiqi yerli mütəxəssislərin yeni bilik və bacarıqlara yiyələnməsini tələb edəcək. Bu isə insan kapitalının inkişafı ilə sənaye investisiyalarının arasında qarşılıqlı əlaqənin yaranmasına səbəb ola bilər. Nəticədə maliyyə qoyuluşları yalnız fiziki istehsal güclərinin deyil, həm də texnoloji və peşəkar potensialın inkişafına xidmət edə bilər.

Dövlət Proqramının investisiya hədəfləri ümumi iqtisadi nəticələrlə birbaşa əlaqələndirilib. 2030-cu ilədək dağ-mədən və metallurgiya sektorunun ÜDM-ə töhfəsinin 700 milyon manatdan 1,8 milyard manata yüksəldilməsi nəzərdə tutulur. Eyni dövr üçün illik ixrac potensialının 1,3 milyard manatdan 3,4 milyard manata çatdırılması da qarşıya qoyulan hədəflər sırasındadır. Bu göstəricilər investisiya layihələrinin konkret iqtisadi nəticələr yaratması gözləntisini ortaya qoyur. Yeni müəssisələrin və istehsal zəncirlərinin formalaşması həmin nəticələrin əsas mənbələrindən biri ola bilər. Qarşıdakı dördillik dövrdə investisiya resurslarının necə səfərbər ediləcəyi və layihələrin necə icra olunacağı bu hədəflərin reallaşmasına təsir göstərəcək. Bu baxımdan 5,3 milyard manatlıq investisiya çərçivəsi Dövlət Proqramının iqtisadi ölçüsünü xarakterizə edən əsas göstəricilərdən biridir.