Xəbərlər
Azərbaycan–Ukrayna münasibətlərinin inkişafı
Nazimə Şamıyeva
YAP Füzuli rayon təşkilatının sədri
Azərbaycan Respublikası ilə Ukrayna arasında münasibətlərə yalnız rəsmi diplomatik əlaqələr kimi baxmaq yetərli deyil, bu əlaqələr, oxşar tarixi talelərin, geosiyasi sınaqların və müstəqillik iradəsinin formalaşdırdığı dərin bir tərəfdaşlıq fəlsəfəsidir. Hər iki xalq XX əsrin sonlarında imperiya sistemindən ayrılaraq öz dövlətçiliyini yenidən qurmaq məcburiyyətində qalmış və bu prosesdə eyni problemlərlə – iqtisadi transformasiya, siyasi sabitlik və ərazi bütövlüyünün qorunması kimi çağırışlarla üzləşmişdir. Məhz bu paralellik Azərbaycan–Ukrayna münasibətlərinə formal çərçivədən kənar, daha dərin məzmun qazandırır.
1992-ci ildə diplomatik münasibətlərin qurulması ilə başlayan bu yol əslində siyasi aktdan daha çox strateji seçim idi. Çünki həm Azərbaycan, həm də Ukrayna beynəlxalq sistemdə öz yerini müəyyənləşdirərkən təkcə milli maraqlarını deyil, eyni zamanda ümumi təhlükəsizlik mühitini də nəzərə almalı idi. Bu baxımdan, onların Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və ATƏT kimi qurumlar çərçivəsində sərgilədiyi qarşılıqlı dəstək təsadüfi deyil, düşünülmüş və prinsipal mövqenin ifadəsidir.
Bu münasibətlərin ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri onların yalnız dövlətlərarası səviyyədə qalmamasıdır. Əksinə, əlaqələr zamanla çoxqatlı struktura çevrilərək siyasətdən iqtisadiyyata, iqtisadiyyatdan humanitar sahəyə qədər genişlənmişdir. Enerji sahəsində əməkdaşlıq bu əlaqələrin strateji sütunlarından biri kimi çıxış edir. Azərbaycan öz enerji resursları ilə Ukraynanın enerji təhlükəsizliyinə töhfə verir, Ukrayna isə tranzit və logistika imkanları ilə bu əməkdaşlığı tamamlayır. Bu qarşılıqlı tamamlayıcılıq münasibətləri sadəcə ticarət əlaqəsi deyil, qarşılıqlı asılılıq üzərində qurulan dayanıqlı tərəfdaşlığa çevirir.
Eyni zamanda, nəqliyyat dəhlizləri və regional layihələr çərçivəsində əməkdaşlıq Azərbaycan ilə Ukraynanı Avropa ilə Asiya arasında mühüm bağlantı nöqtələrinə çevirir. Bu baxımdan, iki ölkə yalnız öz milli maraqlarını deyil, həm də daha geniş coğrafiyada iqtisadi inteqrasiyanı təşviq edən aktorlar kimi çıxış edir. Belə bir mövqe isə onların beynəlxalq sistemdə çəkisini artırır və əməkdaşlığın strateji dəyərini daha da yüksəldir.
Siyasi müstəvidə isə münasibətlər qarşılıqlı etimad üzərində qurulub. İlham Əliyev və Volodimir Zelenski səviyyəsində aparılan dialoq bu etimadın institusional ifadəsidir. Lakin bu dialoqun arxasında daha mühüm bir faktor dayanır: hər iki dövlətin suverenlik və ərazi bütövlüyü məsələlərinə prinsipial yanaşması. Bu ortaq mövqe onları beynəlxalq hüququn müdafiəsində təbii tərəfdaşlara çevirir.
Humanitar sahədə isə münasibətlər daha incə və uzunömürlü təməllər üzərində qurulub. Azərbaycanda yaşayan ukraynalılar və Ukraynada yaşayan azərbaycanlılar iki xalq arasında canlı körpü rolunu oynayır. Mədəniyyət, təhsil və elm sahəsində əməkdaşlıq bu körpünü daha da möhkəmləndirir. Bu münasibətlərdə diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, tərəflər yalnız keçmişə deyil, gələcək nəsillərə yönəlmiş layihələrə də xüsusi önəm verir.
Bütün bunların fonunda Azərbaycan–Ukrayna münasibətlərini fərqləndirən əsas cəhət onların çevikliyidir. Müasir geosiyasi dəyişikliklər, enerji bazarındakı transformasiyalar və təhlükəsizlik mühitindəki qeyri-müəyyənliklər bu əlaqələri sınağa çəksə də, tərəflər hər dəfə yeni reallıqlara uyğunlaşmağı bacarmışdır. Bu isə münasibətlərin təsadüfi deyil, strateji baxış üzərində qurulduğunu göstərir.
Azərbaycan Respublikası ilə Ukrayna arasında münasibətlər sadəcə iki dövlət arasındakı əməkdaşlıq modeli deyil; bu, ortaq tarixdən, oxşar çağırışlardan və gələcəyə yönəlmiş strateji düşüncədən doğan canlı və inkişaf edən tərəfdaşlıqdır. Bu münasibətlərin unikallığı da məhz buradadır: onlar dəyişən dünyada sabit qalmağı deyil, dəyişərək güclənməyi bacaran bir əməkdaşlıq nümunəsidir.