YENİ AZƏRBAYCAN PARTİYASI

Ramil Mirzəyev

YAP Xətai rayon təşkilatının sədri

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlər arasında qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi, siyasi dialoqun genişləndirilməsi və regional təhlükəsizliyin təmin olunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dünyada geosiyasi proseslərin sürətlə dəyişdiyi, iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin yeni məzmun qazandığı, dövlətlərarası münasibətlərdə əməkdaşlığın vacibliyinin daha aydın hiss olunduğu bir dövrdə beynəlxalq platformaların rolu getdikcə artır. Belə platformalar müxtəlif ölkələr arasında dialoqun inkişafına, ortaq maraqların müəyyənləşdirilməsinə və mövcud problemlərin sülh yolu ilə həlli imkanlarının genişləndirilməsinə şərait yaradır. Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirə (AQEM) də bu baxımdan mühüm beynəlxalq əməkdaşlıq formatlarından biridir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin oktyabrın 15-də Bakıda AQEM-in 7-ci Zirvə Görüşündə çıxışı ölkəmizin beynəlxalq münasibətlər sistemindəki mövqeyinin, xarici siyasət prioritetlərinin və regional əməkdaşlığa yanaşmasının diqqətə çatdırılması baxımından əhəmiyyətli olub. Dövlət başçısının çıxışında Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, müxtəlif dövlətlərlə inkişaf edən əlaqələri, beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərinə əsaslanan xarici siyasəti və regionda təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsinə verdiyi töhfələr əsas istiqamətlər kimi ön plana çıxıb.

Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Asiya ilə Avropanın kəsişməsində yerləşən Azərbaycan Avrasiya məkanında birləşdirici mərkəz kimi getdikcə daha böyük rol oynayır. Bu mövqe ölkəmizə yalnız coğrafi üstünlük qazandırmır, həm də siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, enerji və humanitar sahələrdə geniş əməkdaşlıq imkanları yaradır. Azərbaycanın müxtəlif regionları birləşdirən təşəbbüslərdə iştirakı onun beynəlxalq əlaqələrinin şaxələndirilməsinə, iqtisadi potensialının inkişafına və dövlətlər arasında qarşılıqlı faydalı münasibətlərin qurulmasına xidmət edir.

Azərbaycanın yerləşdiyi coğrafi məkan tarixən Şərqlə Qərb arasında əlaqələrin formalaşmasında mühüm rol oynayıb. Ölkəmiz Avropa və Asiyanı birləşdirən nəqliyyat yollarının, enerji marşrutlarının və ticarət əlaqələrinin inkişafı baxımından əlverişli mövqeyə malikdir. Müasir dövrdə beynəlxalq iqtisadi münasibətlərin genişlənməsi, təchizat zəncirlərinin şaxələndirilməsi və alternativ nəqliyyat marşrutlarına tələbatın artması Azərbaycanın strateji əhəmiyyətini daha da artırır.

Coğrafi mövqenin real üstünlüyə çevrilməsi ardıcıl dövlət siyasəti, infrastrukturun inkişafı və beynəlxalq tərəfdaşlarla səmərəli əməkdaşlıq tələb edir. Bu istiqamətdə Azərbaycanın həyata keçirdiyi nəqliyyat və logistika layihələri ölkənin tranzit imkanlarının genişləndirilməsinə, beynəlxalq yükdaşımaların inkişafına və regional iqtisadi əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə yönəlib. Müasir avtomobil və dəmir yolları, liman infrastrukturu və digər nəqliyyat obyektləri ölkəmizin regional əlaqələndirici rolunu gücləndirən mühüm amillər sırasındadır.

AQEM kimi beynəlxalq platformaların əhəmiyyəti də məhz burada üzə çıxır. Müxtəlif siyasi və iqtisadi maraqlara malik dövlətlərin eyni masa ətrafında toplaşması, mövcud çağırışları müzakirə etməsi və qarşılıqlı anlaşmaya nail olmaq üçün imkanlar axtarması beynəlxalq münasibətlərdə etimadın gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Belə formatlarda aparılan dialoq bütün fikir ayrılıqlarını dərhal aradan qaldırmasa da, dövlətlər arasında ünsiyyət kanallarının qorunmasına və problemlərin dinc vasitələrlə müzakirəsinə imkan verir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqət çəkən əsas məsələlərdən biri də Azərbaycanın müstəqil xarici siyasət kursudur. Dövlət başçısının vurğuladığı kimi, Azərbaycan bərabərhüquqluluq, dövlətlərin daxili işlərinə qarışmamaq, ərazi bütövlüyü və suverenliyə hörmət prinsiplərinə əsaslanan siyasət həyata keçirir. Bu prinsiplər beynəlxalq münasibətlərin hüquqi əsaslarını təşkil etməklə dövlətlər arasında qarşılıqlı hörmətin və etimadın qorunması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Beynəlxalq münasibətlər sistemində hər bir dövlətin müstəqil qərar qəbul etmək, öz milli maraqlarını müəyyənləşdirmək və inkişaf istiqamətlərini seçmək hüququna hörmətlə yanaşılması vacibdir. Dövlətlərin suveren bərabərliyi prinsipi onların ərazisindən, iqtisadi potensialından və siyasi çəkisindən asılı olmayaraq beynəlxalq hüquq qarşısında bərabərliyini nəzərdə tutur. Bu prinsipin qorunması beynəlxalq münasibətlərdə qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi və dövlətlər arasında münasibətlərin hüquqi əsaslar üzərində qurulması üçün zəruridir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında beynəlxalq münasibətlərdə ikili standartların və seçici yanaşmaların tətbiqi məsələsinin önə çəkilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlətlərarası münaqişələrə münasibətdə fərqli meyarların tətbiq edilməsi, oxşar hadisələrin müxtəlif siyasi yanaşmalar əsasında qiymətləndirilməsi beynəlxalq hüququn universallığı ilə bağlı suallar yaradır. Belə yanaşmalar beynəlxalq institutlara olan etimadı zəiflədə və problemlərin ədalətli həlli imkanlarını məhdudlaşdıra bilər.

Beynəlxalq münasibətlərdə sabitliyin qorunması üçün hüquqi prinsiplərin siyasi maraqlardan asılı olmayaraq tətbiqi vacibdir. Əgər dövlətlərin ərazi bütövlüyü, suverenliyi və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri müəyyən hallarda əsas götürülür, digər hallarda isə fərqli yanaşmalar tətbiq edilirsə, bu, beynəlxalq hüququn ardıcıl tətbiqi ilə bağlı narahatlıqlar yaradır. Nəticədə dövlətlər arasında qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi çətinləşir və beynəlxalq problemlərin həlli daha mürəkkəb xarakter alır

İkili standartların aradan qaldırılması beynəlxalq təşkilatların fəaliyyətində şəffaflığın, obyektivliyin və hüquqi ardıcıllığın təmin olunması ilə sıx bağlıdır. Münaqişələrə yanaşma zamanı konkret siyasi maraqlardan daha çox beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinin əsas götürülməsi vacibdir. Bu, yalnız ayrı-ayrı dövlətlərin deyil, bütövlükdə beynəlxalq sistemin etibarlılığına xidmət edir.

Azərbaycanın bu məsələ ilə bağlı mövqeyi dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət prinsipinin beynəlxalq münasibətlərdə ardıcıl şəkildə qorunmasının vacibliyini ön plana çıxarır. Müxtəlif beynəlxalq platformalarda bu məsələlərin müzakirə olunması dövlətlər arasında hüquqi məsuliyyətin və qarşılıqlı hörmətin gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Eyni zamanda, beynəlxalq münaqişələrin həlli zamanı tərəflərin mövqelərinin dinlənilməsi, faktların obyektiv qiymətləndirilməsi və diplomatik imkanlardan istifadə olunması vacibdir. Dayanıqlı sülhün təmin edilməsi yalnız mübahisələrin mövcudluğunun aradan qaldırılması ilə deyil, onların yaranmasına səbəb olan məsələlərin hüquqi və siyasi baxımdan həll edilməsi ilə mümkündür.

Azərbaycanın Avrasiya məkanında birləşdirici mərkəz kimi rolunun artmasında nəqliyyat və enerji sahələrində həyata keçirilən əməkdaşlığın xüsusi əhəmiyyəti vardır. Müasir iqtisadiyyatın inkişafı etibarlı nəqliyyat əlaqələrindən, enerji resurslarının təhlükəsiz və fasiləsiz təchizatından, həmçinin ölkələr arasında iqtisadi münasibətlərin genişləndirilməsindən asılıdır. Bu baxımdan Azərbaycanın malik olduğu tranzit imkanları və enerji infrastrukturu regional və beynəlxalq əməkdaşlıq üçün mühüm zəmin yaradır.

Müasir dünyada fərqli mədəniyyətlər və siyasi baxışlar arasında dialoqun qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Beynəlxalq problemlərin mürəkkəbləşdiyi bir şəraitdə anlaşılmazlıqların qarşısının alınması, stereotiplərin aradan qaldırılması və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan münasibətlərin inkişafı üçün humanitar əməkdaşlığın imkanlarından istifadə olunmalıdır. AQEM çərçivəsində dövlətlərin bir araya gəlməsi də bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Belə platformalar müxtəlif ölkələrin yalnız siyasi və iqtisadi məsələləri deyil, eyni zamanda xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın gücləndirilməsi üçün mövcud imkanları müzakirə etməsinə şərait yaradır.

Ümumilikdə, AQEM-in 7-ci Zirvə Görüşü çərçivəsində səsləndirilən mövqelər beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi, regional təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi və dövlətlər arasında qarşılıqlı anlaşmanın inkişaf etdirilməsi məsələlərinin aktuallığını bir daha gündəmə gətirir. Azərbaycanın bu istiqamətlərdə həyata keçirdiyi siyasət və beynəlxalq platformalarda iştirakı ölkənin regional əlaqələndirici rolunun inkişafı üçün imkanlar yaradır. Qarşılıqlı hörmətə, beynəlxalq hüquqa və ortaq maraqlara əsaslanan əməkdaşlığın davam etdirilməsi isə həm regionun, həm də daha geniş Avrasiya məkanının dayanıqlı inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.