Xəbərlər
Təhsil, milli dəyərlər və ideoloji təhlükəsizlik
Nazimə Şamıyeva
YAP Füzuli rayon təşkilatının sədri
Təhsil müəssisəsində geyim qaydalarına əməl olunması tədris mühitinin nizamlı təşkili, məktəb mədəniyyətinin formalaşdırılması və təhsilalanlarla təhsilverənlər arasında qarşılıqlı hörmət münasibətlərinin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Məktəb yalnız bilik və bacarıqların mənimsənildiyi məkan deyil, eyni zamanda şagirdlərin davranış normalarını, məsuliyyət hissini, intizamı və ictimai münasibətləri öyrəndiyi mühüm tərbiyə mühitidir. Bu baxımdan ümumi təhsil müəssisələrində geyimlə bağlı tələblərin müəyyənləşdirilməsi təhsil prosesinin keyfiyyətinə və məktəbdaxili nizam-intizamın qorunmasına xidmət edir.
Təhsilalanların geyimi məktəbin ümumi görünüşünü, kollektivə mənsubluq hissini və təhsil prosesinə münasibəti əks etdirən amillərdən biridir. Məktəbli geyiminin müəyyən edilmiş tələblərə uyğun olması şagirdlər arasında vahidlik yaradır, geyim fərqlərindən irəli gələ biləcək sosial müqayisələrin və diqqəti yayındıran halların azalmasına kömək edir. Eyni zamanda, bu yanaşma şagirdlərdə qaydalara riayət etmək, ictimai mühitdə özünü düzgün aparmaq və ümumi qəbul olunmuş normalara hörmətlə yanaşmaq vərdişlərini inkişaf etdirir.
Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilalanların geyimi ilə bağlı tələblər müəyyən edilərkən onların yaş xüsusiyyətləri, sağlamlığı, rahatlığı və təhsil mühitinin xarakteri nəzərə alınmalıdır. Geyim gündəlik dərs fəaliyyəti üçün münasib, səliqəli və təhlükəsiz olmalı, şagirdin hərəkətini məhdudlaşdırmamalı və dərs prosesində narahatlıq yaratmamalıdır. Məktəbli geyiminin əsas məqsədi yalnız xarici görünüşü nizamlamaq deyil, həm də təhsil müəssisəsinə uyğun davranış və məsuliyyət mədəniyyətini formalaşdırmaqdır.
Geyim qaydalarına əməl olunması məktəb rəhbərliyinin, müəllimlərin, valideynlərin və şagirdlərin birgə məsuliyyətini tələb edir. Məktəb rəhbərliyi müəyyən edilmiş tələblərin şagirdlərə və valideynlərə aydın şəkildə çatdırılmasını, onların düzgün tətbiqini və bu sahədə vahid yanaşmanın qorunmasını təmin etməlidir. Müəllimlər isə şəxsi nümunələri, pedaqoji yanaşmaları və şagirdlərlə ünsiyyətləri vasitəsilə məktəb mühitində səliqə, intizam və qarşılıqlı hörmət prinsiplərinin möhkəmlənməsinə töhfə verməlidirlər.
Təhsilverənlərin geyimi də ümumi təhsil müəssisəsində peşəkar mühitin formalaşmasının vacib elementlərindən biridir. Müəllimin xarici görünüşü onun pedaqoji fəaliyyətinə, təhsilalanlarla münasibətlərinə və məktəbin ictimai nüfuzuna təsir göstərən amillər sırasındadır. Səliqəli, işgüzar mühitə uyğun və peşə etikasını əks etdirən geyim müəllimin nüfuzunu gücləndirməklə yanaşı, şagirdlər üçün də müsbət nümunə yaradır. Bu, müəllimin peşəkarlığını yalnız geyimlə müəyyənləşdirmək demək deyil; əsas məqsəd pedaqoji fəaliyyətə uyğun görünüşlə davranış mədəniyyətinin və məsuliyyət hissinin uzlaşdırılmasıdır.
Müəllim məktəbdə yalnız fənn tədris edən şəxs deyil, həm də şagirdlərin dünyagörüşünün və şəxsiyyətinin formalaşmasında iştirak edən nümunəvi davranış sahibidir. Buna görə də təhsilverənlərin geyimində səliqə, təmkin və işgüzarlıq prinsiplərinin gözlənilməsi məktəbin ümumi tərbiyəvi məqsədləri ilə uzlaşır. Eyni zamanda, geyimlə bağlı tələblər tətbiq edilərkən müəllimlərin peşə hüquqları, fərdi xüsusiyyətləri və insan ləyaqətinə hörmət prinsipi qorunmalıdır.
Məktəbli geyimi məsələsinə yalnız zahiri intizam çərçivəsində yanaşmaq düzgün olmazdı. Bu mövzu, eyni zamanda, təhsilalanların bərabər imkanlara malik olması və məktəb kollektivində sağlam psixoloji mühitin yaradılması ilə əlaqəlidir. Geyim qaydalarının ardıcıl və ədalətli tətbiqi şagirdlər arasında ayrı-seçkilik təəssüratının yaranmasının qarşısını almağa kömək edir. Qaydalar bütün təhsilalanlara eyni prinsip əsasında izah edilməli, onların tətbiqi zamanı şagirdlərin şəxsiyyətinə hörmətlə yanaşılmalıdır.
Bu sahədə valideynlərin rolu da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Valideynlər övladlarının məktəbə müəyyən edilmiş geyim tələblərinə uyğun gəlməsinə diqqət yetirməklə təhsil müəssisəsi ilə əməkdaşlıq münasibətlərini gücləndirirlər. Uşaqlara geyim qaydalarının səbəblərini izah etmək, onlarda səliqəli görünüşə və şəxsi məsuliyyətə münasibət formalaşdırmaq ailənin tərbiyəvi vəzifələrindəndir. Məktəb və ailə arasında qarşılıqlı anlaşma olduqda qaydaların tətbiqi daha səmərəli nəticə verir.
Bununla yanaşı, geyim qaydalarının pozulması hallarında yanaşma maarifləndirici və pedaqoji xarakter daşımalıdır. Şagirdin hər hansı səbəbdən müəyyən edilmiş tələbi yerinə yetirə bilməməsi dərhal cəzalandırma və ya alçaldıcı münasibət üçün əsas olmamalıdır. Belə hallarda səbəblər araşdırılmalı, valideynlərlə əlaqə yaradılmalı və problemin həlli üçün uyğun addımlar atılmalıdır. Məktəbin əsas vəzifəsi şagirdi təhsil prosesindən uzaqlaşdırmaq deyil, onu qaydalara şüurlu şəkildə əməl etməyə təşviq etməkdir.
Ümumilikdə, dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilalanların və təhsilverənlərin geyimi ilə bağlı tələblər təhsil mühitində nizam-intizamın, qarşılıqlı hörmətin və peşə mədəniyyətinin qorunmasına xidmət edir. Bu tələblərin səmərəli tətbiqi üçün hüquqi normaların aydınlığı, məktəb rəhbərliyinin məsuliyyətli mövqeyi, müəllimlərin nümunəvi davranışı və valideynlərin fəal iştirakı vacibdir. Geyim qaydaları məqsədəuyğun, ədalətli və insan ləyaqətinə hörmət əsasında tətbiq olunduqda məktəbdə sağlam münasibətlərin inkişafına müsbət təsir göstərir.
Məktəbdə geyim mədəniyyətinin formalaşdırılması yalnız xarici görünüşün tənzimlənməsi məsələsi deyil, daha geniş mənada təhsil və tərbiyə prosesinin ayrılmaz hissəsidir. Məktəbli geyiminə və təhsilverənlərin peşəkar görünüşünə məsuliyyətlə yanaşılması təhsil müəssisəsində vahid dəyərlərin, intizamın və kollektiv məsuliyyətin möhkəmlənməsinə imkan yaradır. Əsas məqsəd isə hər bir şagirdin təhlükəsiz, rahat və bərabərhüquqlu mühitdə təhsil alması, hər bir müəllimin öz peşə fəaliyyətini ləyaqətli və nümunəvi şəkildə həyata keçirməsidir.