Xəbərlər
Şuşa Bəyannaməsi: regional sülh və təhlükəsizliyin təminatı
İsa Məmmədov
YAP Babək rayon təşkilatının sədri
2021-ci il iyunun 15-də Azərbaycanın qədim mədəniyyət mərkəzi olan Şuşa şəhərində imzalanmış Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin inkişaf tarixində xüsusi mərhələ kimi qiymətləndirilir. Vətən müharibəsində qazanılmış möhtəşəm Zəfərdən sonra Qarabağın tacı sayılan Şuşada imzalanan bu sənəd iki qardaş dövlət arasında əlaqələrin məzmununu daha da zənginləşdirməklə yanaşı, regionun gələcək siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik arxitekturasına ciddi təsir göstərən strateji sənədə çevrilmişdir.
Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyevin dəfələrlə vurğuladığı kimi, Şuşa Bəyannaməsi xalqlarımızın ortaq tarixi, milli-mənəvi dəyərləri və əsrlər boyu formalaşmış qardaşlıq münasibətlərinin məntiqi nəticəsidir. Bu sənədin əsas ideoloji dayağını Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəllifi olduğu “Bir millət, iki dövlət” konsepsiyası təşkil edir. Eyni zamanda Türkiyə Cümhuriyyətinin banisi Mustafa Kamal Atatürkün dövlətçilik irsi də bu əməkdaşlıq modelinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Məhz bu tarixi və siyasi təməllər üzərində qurulan Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərini strateji tərəfdaşlıq mərhələsindən müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəltmişdir.
Sənəd iki dövlət arasında mövcud olan əməkdaşlıq mexanizmlərini daha da təkmilləşdirərək gələcək fəaliyyət istiqamətlərini müəyyənləşdirir. Bəyannamədə siyasi dialoq, milli təhlükəsizlik, müdafiə sənayesi, iqtisadi əlaqələr, enerji sahəsi, nəqliyyat-kommunikasiya layihələri, təhsil, elm, mədəniyyət, media və diaspor fəaliyyəti kimi mühüm istiqamətlər əhatə olunmuşdur. Bu baxımdan Şuşa Bəyannaməsi yalnız ikitərəfli münasibətlərin hüquqi bazasını möhkəmləndirmir, eyni zamanda yeni əməkdaşlıq modelinin strateji yol xəritəsini formalaşdırır.
Bəyannamənin ən mühüm müddəalarından biri müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində qarşılıqlı dəstəyin daha da gücləndirilməsidir. Sənəddə qeyd edilir ki, tərəflərdən birinin müstəqilliyinə, suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və ya təhlükəsizliyinə qarşı hər hansı təhdid yarandıqda birgə məsləhətləşmələr aparacaq və zəruri addımlar atacaqlar. Bu müddəa Azərbaycan və Türkiyə arasında hərbi əməkdaşlığın yeni mərhələyə keçdiyini göstərməklə yanaşı, regionda sabitliyin və təhlükəsizliyin qorunmasına xidmət edən mühüm amildir.
44 günlük Vətən müharibəsindən sonra Cənubi Qafqazda yaranmış yeni reallıqlar fonunda Şuşa Bəyannaməsi bölgədə davamlı sülhün və təhlükəsizliyin təmin olunması üçün mühüm siyasi platforma rolunu oynayır. Sənəd həm də regionda revanşist meyillərin qarşısının alınmasına, destruktiv qüvvələrin fəaliyyət imkanlarının məhdudlaşdırılmasına və yeni əməkdaşlıq mühitinin formalaşmasına töhfə verir.
İqtisadi sahədə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi Şuşa Bəyannaməsinin prioritet istiqamətlərindən biridir. Qarşılıqlı investisiyaların artırılması, ticarət dövriyyəsinin genişləndirilməsi, sənaye əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi və yeni iqtisadi layihələrin həyata keçirilməsi sənəddə xüsusi yer tutur. Son illərdə Azərbaycanın işğaldan azad olunmuş ərazilərində aparılan bərpa və yenidənqurma işlərində Türkiyə şirkətlərinin fəal iştirakı bu əməkdaşlığın real nəticələrinin göstəricisidir.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən infrastruktur layihələri, sənaye parklarının yaradılması, yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması və müasir iqtisadi modelin formalaşdırılması prosesində Türkiyə şirkətlərinin rolu xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu əməkdaşlıq təkcə iki ölkənin iqtisadi maraqlarına xidmət etmir, həm də regionun ümumi inkişafına yeni təkan verir.
Enerji sahəsi də Şuşa Bəyannaməsinin əsas istiqamətlərindən biri kimi diqqət çəkir. Azərbaycan və Türkiyə bu gün Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında mühüm tərəfdaşlar kimi çıxış edirlər. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəməri və TANAP layihəsi kimi nəhəng enerji infrastrukturları iki ölkənin uğurlu əməkdaşlığının nəticəsidir. Şuşa Bəyannaməsi isə bu tərəfdaşlığın gələcəkdə daha da genişlənməsinə və yeni enerji layihələrinin həyata keçirilməsinə siyasi zəmin yaradır.
Nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlığın inkişafı da sənədin strateji əhəmiyyətini artıran mühüm amillərdəndir. Xüsusilə Zəngəzur dəhlizinin reallaşdırılması perspektivi Türk dünyasının inteqrasiyası baxımından tarixi əhəmiyyət daşıyır. Bu nəqliyyat xətti Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə birləşdirməklə yanaşı, Türkiyə vasitəsilə Avropa bazarlarına daha sürətli çıxış imkanları yaradır.
Orta Dəhlizin inkişafı, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xəttinin geniş imkanları və gələcəkdə həyata keçiriləcək Qars-İğdır-Naxçıvan dəmir yolu layihəsi Avrasiya məkanında yeni logistik marşrutların formalaşmasına xidmət edir. Beləliklə, Azərbaycan və Türkiyə Şərqlə Qərbi birləşdirən mühüm nəqliyyat qovşağı kimi öz mövqelərini daha da gücləndirirlər.
Şuşa Bəyannaməsi xarici siyasət sahəsində də koordinasiyalı fəaliyyət mexanizmlərini müəyyənləşdirir. Azərbaycan və Türkiyə beynəlxalq təşkilatlarda qarşılıqlı dəstək göstərmək, regional və qlobal problemlərin həllində ortaq mövqedən çıxış etmək barədə razılıq əldə etmişlər. Bu əməkdaşlıq modeli hər iki ölkənin beynəlxalq nüfuzunun artmasına və milli maraqlarının daha effektiv müdafiəsinə şərait yaradır.
Son illərdə həm Bakı, həm də Ankara regional və beynəlxalq səviyyədə mühüm təşəbbüslərlə çıxış edən nüfuzlu aktorlara çevrilmişdir. Şuşa Bəyannaməsi bu prosesin daha da güclənməsinə və ortaq siyasi fəaliyyət imkanlarının genişlənməsinə töhfə verir.
Sənədin mühüm tərəflərindən biri də Türk dünyasının inteqrasiyasına verdiyi töhfədir. Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi, ortaq siyasi və iqtisadi maraqların müdafiəsi, mədəni-humanitar əlaqələrin inkişaf etdirilməsi Şuşa Bəyannaməsinin əsas hədəfləri sırasında yer alır. Türk dövlətləri arasında həmrəyliyin möhkəmləndirilməsi və vahid strateji baxışın formalaşdırılması baxımından bu sənəd xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Media və informasiya siyasəti sahəsində nəzərdə tutulan əməkdaşlıq mexanizmləri də müasir dövrün çağırışlarına cavab verir. Dezinformasiyaya qarşı mübarizə, beynəlxalq informasiya məkanında həqiqətlərin daha effektiv çatdırılması və diaspor fəaliyyətinin əlaqələndirilməsi Azərbaycan və Türkiyənin ortaq maraqlarının müdafiəsində mühüm rol oynayır.
Bu gün Şuşa Bəyannaməsi yalnız iki dövlət arasında imzalanmış siyasi sənəd deyil. O, regionun gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyən edən, təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat və humanitar əməkdaşlıq sahələrində yeni imkanlar yaradan strateji proqram xarakteri daşıyır. Azad Şuşada imzalanması isə bu sənədə xüsusi rəmzi məna və tarixi dəyər qazandırır.
Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığının ən yüksək siyasi ifadələrindən biri olmaqla yanaşı, XXI əsrdə Türk dünyasının birliyinə, regional sabitliyə və beynəlxalq əməkdaşlığa xidmət edən mühüm strateji sənəddir. Bu bəyannamə iki qardaş dövlətin ortaq iradəsini, sarsılmaz dostluğunu və gələcəyə yönəlmiş böyük hədəflərini əks etdirən tarixi yol xəritəsi kimi uzun illər öz aktuallığını qoruyacaqdır.