Xəbərlər
WUF13: tarixi irsin qorunması və müasir şəhərsalmanın vəhdəti
Nazimə Şamıyeva
YAP Füzuli rayon təşkilatının sədri
Bakı şəhəri yalnız beynəlxalq tədbirə ev sahibliyi edən paytaxt kimi deyil, həm də gələcəyin urbanistik düşüncələrinin formalaşdığı mühüm siyasi və intellektual mərkəz kimi dünyanın diqqətindədir. Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası müxtəlif ölkələrdən dövlət nümayəndələrini, şəhərsalma üzrə mütəxəssisləri, beynəlxalq təşkilat rəhbərlərini və inkişaf strategiyalarını müəyyən edən aparıcı simaları bir araya gətirdi. Forumun açılış mərasimində Prezident İlham Əliyevin çıxışı isə təkcə tədbirin protokol nitqi deyil, həm də müasir dünyanın urbanizasiya çağırışlarına verilən siyasi-fəlsəfi cavab kimi yadda qaldı.
Prezident çıxışında şəhərlərin artıq sadəcə yaşayış məkanı olmadığını, onların dövlətlərin gücünü, mədəniyyətini, təhlükəsizlik konsepsiyasını və sosial rifah modelini ifadə edən canlı sistemə çevrildiyini vurğuladı. O qeyd etdi ki, XXI əsrdə şəhərsalma yalnız bina tikintisi və infrastruktur layihələri ilə məhdudlaşmır. Müasir şəhər insanın mənəvi rahatlığını, ekoloji tarazlığı, texnoloji uyğunlaşmanı və sosial ədaləti özündə birləşdirən mürəkkəb inkişaf modelidir.
Çıxışın ən diqqətçəkən məqamlarından biri Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirdiyi genişmiqyaslı quruculuq siyasətinin təqdim olunması idi. Prezident İlham Əliyev bildirdi ki, dağıdılmış şəhərlərin yenidən qurulması Azərbaycan üçün yalnız tikinti prosesi deyil, milli yaddaşın bərpası, insan ləyaqətinin qorunması və tarixi ədalətin təsdiqidir. O vurğuladı ki, viran edilmiş yaşayış məntəqələrinin yerində “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” konsepsiyalarının tətbiqi gələcəyin dayanıqlı inkişaf modelinin nümunəsinə çevrilir.
Forum iştirakçıları qarşısında səsləndirilən fikirlərdən aydın görünürdü ki, Azərbaycan artıq şəhərsalmanı lokal inkişaf məsələsi kimi deyil, beynəlxalq əməkdaşlıq platforması kimi qiymətləndirir. Prezident çıxışında bildirdi ki, urbanizasiya prosesində dünyanın üzləşdiyi əsas problemlər – iqlim dəyişiklikləri, enerji təhlükəsizliyi, əhali sıxlığı, sosial bərabərsizlik və nəqliyyat yüklənməsi – yalnız birgə yanaşmalar nəticəsində həll edilə bilər. Bu baxımdan Bakı forumu müxtəlif ölkələrin təcrübələrinin toqquşduğu deyil, birləşdiyi strateji məkana çevrildi.
Nitqdə xüsusi vurğulanan məsələlərdən biri də yaşıl enerji və ekoloji şəhər konsepsiyası idi. Prezident İlham Əliyev qeyd etdi ki, gələcəyin şəhərləri betonun hökm sürdüyü məkanlar deyil, insan və təbiətin harmoniyasını qoruyan ekoloji mərkəzlər olmalıdır. Azərbaycanda həyata keçirilən alternativ enerji layihələrinin, xüsusilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun “yaşıl enerji zonası” elan edilməsinin məhz bu strategiyanın tərkib hissəsi olduğu vurğulandı.
Çıxışın siyasi mahiyyəti də olduqca dərin idi. Prezident şəhərsalmanı təhlükəsizlik və sabitlik anlayışları ilə əlaqələndirərək bildirdi ki, dağıdılmış şəhərlər müharibələrin izini daşıyırsa, yenidən qurulan şəhərlər sülhün simvoluna çevrilir. Bu fikir forumun fəlsəfi istiqamətini müəyyən edən əsas tezislərdən biri kimi yadda qaldı. Azərbaycanın postmünaqişə dövründə həyata keçirdiyi bərpa siyasəti beynəlxalq auditoriyaya yalnız iqtisadi layihə kimi deyil, həm də humanitar və mənəvi missiya kimi təqdim edildi.
Prezident İlham Əliyev çıxışında Bakı şəhərinin keçdiyi inkişaf yoluna da toxundu. O qeyd etdi ki, son illərdə paytaxtda həyata keçirilən infrastruktur layihələri, yeni parklar, nəqliyyat sisteminin modernləşdirilməsi və tarixi irsin qorunması şəhər idarəçiliyində balanslı yanaşmanın nümunəsidir. Bakı artıq yalnız regionun deyil, Avrasiyanın mühüm beynəlxalq forum və diplomatik dialoq mərkəzlərindən biri kimi qəbul edilir.
Forumda səslənən fikirlər bir daha göstərdi ki, Azərbaycan müasir inkişaf modelini yalnız iqtisadi göstəricilərlə ölçmür. Burada əsas məqsəd insanın rahatlığı, təhlükəsizliyi və gələcəyə inamının təmin edilməsidir. Prezidentin çıxışında tez-tez istifadə olunan “dayanıqlılıq”, “insan amili”, “mədəni irs”, “ekoloji məsuliyyət” kimi anlayışlar dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərini açıq şəkildə ortaya qoyurdu.
Nitqin mühüm cəhətlərindən biri də mədəni irsin qorunmasına verilən önəm idi. Prezident vurğuladı ki, şəhərlər yalnız yeni tikilən binalarla deyil, qorunan tarixlə yaşayır. Tarixi abidələrin, milli memarlıq üslubunun və mədəni yaddaşın saxlanılması gələcək nəsillərin kimliyinin qorunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu yanaşma Azərbaycanın qədim şəhərlərində həyata keçirilən bərpa layihələrində də özünü aydın şəkildə göstərir.
Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun Bakı Sessiyası bir daha sübut etdi ki, müasir dünya artıq şəhərlərin inkişaf səviyyəsinə görə dövlətlərin gələcəyini müəyyənləşdirir. Bu mənada Prezident İlham Əliyevin çıxışı təkcə Azərbaycanın mövqeyini ifadə edən siyasi nitq deyildi. Bu çıxış urbanizasiyanın gələcək fəlsəfəsinə dair yeni baxışın təqdimatı, şəhərlərin taleyinə insan taleyi kimi yanaşmanın siyasi manifesti idi.
Bakıdan dünyaya verilən əsas mesaj isə belə idi: şəhər qurmaq yalnız küçələr salmaq deyil, gələcək yaratmaqdır. Müasir şəhərsalma insanın həyat keyfiyyətini yüksəltməli, cəmiyyətin təhlükəsizliyini təmin etməli və təbiətlə harmoniyanı qorumalıdır. Azərbaycan isə bu istiqamətdə yalnız iştirakçı deyil, yeni inkişaf yanaşmalarını təqdim edən təşəbbüskar dövlətlərdən biri kimi çıxış edir.
2026-cı ilin Bakı forumu gələcəkdə urbanizasiya tarixində xüsusi mərhələ kimi xatırlanacaq. Çünki burada səslənən fikirlər yalnız bugünün deyil, gələcəyin şəhərlərinin necə olacağına dair siyasi və mənəvi yol xəritəsi formalaşdırdı.