Xəbərlər
Qlobal geosiyasətdə paradiqma dəyişikliyi...
Nurlan QƏLƏNDƏRLİ
Yeni Azərbaycan Partiyası Mərkəzi Aparatının İnformasiya texnologiyaları və ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri
Prezident İlham Əliyev XIII Qlobal Bakı Forumunda çıxışı zamanı qeyd etdi ki, təhlükəsizlik əsas amildir və biz səylərimizi məhz bu istiqamətdə birləşdirməliyik.
Bu, çağdaş beynəlxalq münasibətlər sistemində mövcud reallığın konseptual ifadəsi olmaqla bərabər, qlobal geosiyasi transformasiyanın və paraqdiqma dəyişikliyinin baş verdiyini göstərir.
Köhnə-yeni prioritetlər: enerji, ərzaq, kiber və logistika təhlükəsizliyi
II Dünya müharibəsindən sonra formalaşan dünya düzənində əsas strateji prioritetlər bu cür idi: bərpa, inteqrasiya və inkişaf. Hər üç anlayış daha çox iqtisadi məzmun kəsb edirdi. Lakin müasir dövrdə beynəlxalq sistem artıq klassik liberal nizamın prinsipləri ilə deyil, daha çox təhlükəsizlik yönümlü realist yanaşmalarla xarakterizə olunur. Bu isə dövlətlərin davranış modelləri, prioritetləri və strateji qərarlarında köklü dəyişikliklərə səbəb olur.
XXI əsrin üçüncü onilliyində baş verənlər, xüsusilə də Yaxın Şərq və Şərqi Avropada şiddətli hərbi eskalasiya sabitlik, təhlükəsizlik və müdafiə anlayışlarını yenidən ön plana çıxarıb. Artıq “Təhlükəsizlik olmadan davamlı inkişafı təmin etmək mümkün deyil” tezisi daha aktualdır.
Təhlükəsizlik anlayışı klassik hərbi-siyasi çərçivədən çıxaraq çoxölçülü xarakter alıb. Haliyyədə “qlobal təhlükəsizlik” məfhumu öz yerini milli və regional sabitlik kateqoriyalarına verib ki, burada enerji, ərzaq, kiber və logistika təhlükəsizliyi dominantdır.
Transformasiya - “yumşaq güc”dən “sərt güc”ə...
Yeni dünya nizamına keçid prosesində baş verən digər paradiqma dəyişikliyi “yumşaq güc”dən (“soft power”) növbəti dəfə “sərt güc”ə (“hard power”) transformasiyadır. Geostrateji mərkəzlər arasında rəqabətin kəskinləşməsi, yeni risk və təhdidlərin meydana çıxması ilə kollektiv təhlükəsizlik anlayışının arxa plana keçdiyi indiki şəraitdə dövlətlər öz milli təhlükəsizlik strategiyalarına yenidən baxmaqla müdafiə potensialının genişləndirilməsini öncəliyə çevirməkdədirlər.
Azərbaycan nümunəsi: sabitlik siyasi fenomen kimi...
Hazırda daxili sabitlik dövlət müstəqilliyi və suverenlik anlayışları ilə eyni siyasi dəyərə malikdir. Cənubi Qafqazda təhlükəsizlik adasına çevrilən Azərbaycanın sabitlik modeli yeni siyasi fenomendir. Paralel olaraq ölkəmizin konstruktiv siyasəti, çoxkombinasiyalı diplomatik - strateji gedişləri, etimad quruculuğuna hədəflənmiş sülh diplomatiyası sayəsində bölgədə yeni təhlükəsizlik mühiti formalaşır. Avrasiyanın “heartland” nöqtələrindən hesab olunan Cənubi Qafqazın bir əsrlik geosiyasi arxitekturası dəyişir, uzun illər hərbi-siyasi toqquşma məkanı olan, gərginliyin və narahatlığın hökm sürdüyü əməkdaşlıq, inteqrasiya üçün yeni imkanlar meydana çıxır.
Azərbaycan geosiyasi mənzərəni ədavətdən ədalətə (hərbi-strateji qarşıdurmadan ədalətli sülhə) doğru dəyişməklə bir regionun timsalında qlobal sabitlik modeli yaradıb.