Xəbərlər
Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikasının milli təhlükəsizlik siyəsətinin formalaşmasında rolu
Cəlil Xəlilov
Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri, polkovnik
1993-cü ildən ölkə səviyyəsində xüsusi istiqamət kimi, vahid prinsiplərə söykənən milli inkişaf və təhlükəsizlik siyasəti həyata keçirilməyə başladı. Azərbaycanın milli inkişaf və təhlükəsizliyinin nəzəri və praktiki məsələləri geniş ictimai-siyasi və elmi müzakirəyə çıxarıldı, onun konseptual əsasları müəyyən edildi. Həmin dövrdən başlayaraq bu siyasət müstəqil dövlət quruculuğu proseslərinin bütün sahələrini əhatə edərək, milli inkişafın və dövlət idarəçiliyinin əsas vasitələrindən birinə çevrildi.
Azərbaycanın milli təhlükəsizlik fəaliyyəti bu vaxtdan etibarən ilk 5-6 il ərzində əsasən, təcili və təxirəsalınmaz işlərdən - ölkədə dərin ictimai-siyasi və sosial-iqtisadi böhranın doğurduğu daxili və xarici təhdidlərin qarşısının alınmasından, vətəndaş qarşıdurmasının dayandırılmasından və ölkə miqyasında dövlət idarəçiliyinin yaradılmasından ibarət idisə, sonrakı illərdə, xüsusən, 1998-ci ildən başlayaraq dövlətin daxili və xarici təhlükəsizliyinin milli sisteminin yaradılması sahəsində ardıcıl konseptual siyasi xəttə çevrilmişdir.
Azərbaycan Respublikasının milli təhlükəsizliyinin nəzəri əsasları müstəqil dövlətimizin banisi Heydər Əliyevin 1993-2003-cü illərdəki ayrı-ayrı çıxışlarında öz əksini tapmışdır. Lakin bütövlükdə, ölkənin Milli Təhlükəsizlik Konsepsiyasının ərsəyə gəlməsi və təhlükəsizlik siyasətinin tam formalaşdırılması üçün Azərbaycan hökumətinə xeyli vaxt lazım olmuşdur.
Heydər Əliyevin milli təhlükəsizlik siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri milli təhlükəsizlik orqanlarının fəaliyyətinin müasir tələblərə uyğun təşkili və onların fəaliyyət istiqamətlərinin dəqiq müəyyənləşdirilməsi idi. O, Azərbaycan təhlükəsizlik orqanlarının müstəqillik illərindəki tarixini şərti olaraq iki dövrə bölürdü: 1991-1993-cü illər və ondan sonrakı dövr. Birinci dövrdə ölkəyə rəhbərlik etmiş şəxslərin naşılığı üzündən Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin (MTN) də fəaliyyəti nəzarətdən kənarda qalmışdı, bu orqan dürüst istiqamətləndirilmir, peşəkarlıq tələblərinə görə yox, qrup və partiya maraqlarına görə formalaşdırılırdı. Odur ki, nazirlik ölkənin başı üstünü almış çox ciddi fəlakətlər barədə qabaqlayıcı məlumatlar əldə edib, onların qarşısını almaq üçün tədbirlər görmək əvəzinə, əksər hallarda artıq törədilmiş cinayətlərin və milli maraqlara vurulmuş ağır zərbələrin qeydiyyatçısına çevrilmişdi.
1993-cü ildə siyasi hakimiyyətə qayıdan Ulu Öndər Heydər Əliyev xüsusi xidmət orqanlarının qarşısında peşəkar kadr potensialının formalaşdırılması, strukturun təkmilləşdirilməsi, fəaliyyət istiqamətlərinin dəqiq müəyyən edilməsi və təhlükəsizlik orqanlarının xalqın maraqlarına uyğun səviyyədə fəaliyyət göstərməsini təmin etmək prinsiplərini və vəzifələrini qoydu. Mövcud daxili və xarici təhdidlərə baxmayaraq, təhlükəsizlik orqanlarının əməkdaşları öz işlərini Heydər Əliyevin tapşırıq və tövsiyələri əsasında qurmağa və həyata keçirməyə çalışırdılar. Böyük inamla demək olar ki, Azərbaycan Respublikasının hüquq-mühafizə və təhlükəsizlik orqanlarının fəaliyyətindəki dirçəliş və yüksəliş dövrü, sözün əsl mənasında, milli maraqlara xidmət etməyə başlaması, məhz Heydər Əliyevin Azərbaycan rəhbərliyinə qayıdışı ilə əlaqədardır. Bu dövr, həmin qurumların işinin yenidən təşkil edilməsi, nizamlanması və Heydər Əliyevin onlara göstərdiyi tələbkarlıq, gündəlik nəzarət, qayğı və diqqət sayəsində reallaşdı.
Heydər Əliyev 1997-ci il iyunun 28-də Milli Təhlükəsizlik Nazirliyində keçirilən milli təhlükəsizlik orqanları əməkdaşlarının peşə bayramı günü münasibətilə keçirilən mərasimdəki çıxışında, təhlükəsizlik orqanlarının qarşısında aşağıdakı vəzifələri müəyyən etmişdir: “Azərbaycanın Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi artıq dirçəlib, formalaşıb, öz gücünü toplayıb və həqiqətən müstəqil Azərbaycan Respublikasının dövlət təhlükəsizliyini təmin etməyə, qorumağa qadirdir. Ancaq, eyni zamanda, sizin qarşınızda hələ çox böyük vəzifələr var. Birinci vəzifə ondan ibarətdir ki, Sovet dövründə də, müstəqillik dövründə də bu orqanda buraxılmış səhvlər bundan sonra bir daha buraxılmasın. Sizin ən əsas məqsədiniz ondan ibarətdir ki, heç bir vətəndaşa qarşı ədalətsiz hərəkət edilməsin. Hər bir vətəndaşın hüquqlarının qorunması bizim dövlətimizin və Prezident kimi mənim əsas vəzifəmdir. Bu vəzifənin də böyük bir hissəsini siz həyata keçirməlisiniz. İnsanların hüquqlarının qorunması, təhlükəsizliyinin təmin olunması, təkcə dövlətin yox, cəmiyyətin, xalqımızın da təhlükəsizliyinin təmin edilməsi sizin vəzifənizdir. Ona görə də bir tərəfdən siz çox ciddi, cəsarətli tədbirlər görməlisiniz, ikinci tərəfdən, keçmişdə buraxılan səhvlərin heç birisini buraxmamalısınız. Yenə də deyirəm, gərək heç kəs ədalətsiz olaraq heç bir məhrumiyyətə məruz qalmasın, heç kəsin hüququ tapdalanmasın, heç kəsin mənliyinə toxunulmasın, hər kəsin vətəndaş ləyaqəti qorunub saxlanılsın”.
Onun təhlükəsizlik və hüquq-mühafizə orqanlarının qarşısında qoyduğu tələblər nəticəsində 1990-1994-cü illərdə müstəqilliyimizə və dövlətçiliyimizə qarşı yönəlmiş qəsdlər, terror aktlarının və digər ağır cinayətlərin qarşısının alınması istiqamətində əsaslı işlər görüldü. Belə ki, Heydər Əliyev 9 avqust 1994-cü il tarixli “Cinayətkarlığa qarşı mübarizənin gücləndirilməsi, qanunçuluğun və hüquq qaydasının möhkəmləndirilməsi tədbirləri haqqında” Fərmanında, Azərbaycan Respublikasının güc strukturlarının qarşısında mühüm vəzifələr müəyyən etdi. Dövlətin iqtisadi və siyasi əsaslarının təhlükəsizliyi, vətəndaşların həyatı, sağlamlığı və mülkiyyət hüquqları əleyhinə yönəldilən, əsasən mütəşəkkil cinayətkar dəstələr, qanunsuz silahlı birləşmələr və digər cinayətkar ünsürlər tərəfindən törədilən terror aktları, təxribatlar, qəsdən adam öldürmə, banditizm, silah, döyüş sursatı və partlayıcı maddələrin talanması, eləcə də digər cinayətkarlıq hallarına qarşı mübarizəni gücləndirmək məqsədini daşıyırdı.
Bundan əlavə, Daxili İşlər Nazirliyi və Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinə ağır cinayətlərin qarşısının alınması və aşkar edilməsi üçün əməliyyat-axtarış fəaliyyəti sahələrində işin təkmilləşdirilməsi məqsədilə kompleks tədbirlərin hazırlanması və icra edilməsi tapşırıldı. Əhalidə və qanunsuz dəstələrdə olan silah-sursatın yığılması, cinayətkar dəstələrin ləğv edilməsi, pozucu qüvvələrin təxribat aksiyalarının qarşısının alınması və s. istiqamətlərdə görülən işlər ölkədə sabitliyin və milli təhlükəsizliyin təmin edilməsinə əsaslı zəmin yaratdı.
Heydər Əliyevin peşəkarlığı və yüksək idarəçilik qabiliyyəti sayəsində ölkəmizdə sabitlik tam təmin olundu. Onun təhlükəsizlik orqanlarına yeni reallıqlardan irəli gələn vəzifələr verməsi nəticəsində artıq qabaqlayıcı məlumatlar əsasında cinayətlərin törədilməzdən əvvəl, hazırlıq və ya baş vermə mərhələsində qarşısının alınmasına nail olundu. Heydər Əliyevin milli təhlükəsizlik siyasətinin aparıcı istiqamətlərini işləyib hazırlaması, xüsusi xidmət orqanlarının qarşısında duran taleyüklü vəzifələri müəyyənləşdirməsi, digər dövlətlərlə bu sahədə strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinin qurulmasına yönəlik ardıcıl fəaliyyəti və təhlükəsizlik siyasətinin yaxın və uzaq perspektivi üçün konseptual müddəalarını açıqlaması, ümumilikdə, bu siyasətin müasir dövrdəki strategiyasının Onun adı ilə bağlı olduğunu təsdiq edir. Dahi siyasətçi Heydər Əliyev yalnız bu strategiyanı formalaşdırmaqla kifayətlənməyib, eyni zamanda, onun əməli şəkildə həyata keçirilməsi üçün konkret istiqamətləri dəqiq müəyyənləşdirdi.
MTN əməkdaşlarının apardığı gərgin iş nəticəsində 1994-1997-ci illər ərzində Azərbaycan Respublikası əleyhinə xarici xüsusi xidmət orqanlarının pozuculuq fəaliyyətinin qarşısı əsasən alındı. Onlar tərəfindən məxfi əməkdaşlığa cəlb olunmuş 213 ölkə vətəndaşı aşkarlanaraq, 27-si casusluq fəaliyyətinə görə məhkum olundu, 186-sı isə profilaktik iş aparılaraq cinayət yolundan çəkindirildi. Həmçinin, 13 əcnəbi casus ifşa edildi. Respublikada 3 dəfə vətəndaş müharibəsi təhlükəsi, 7 dövlət çevrilişi cəhdi qarşısı alındı, 5 cəhd hazırlıq mərhələsində lokallaşdırıldı və terror-təxribat törətmək istəyən onlarca şəxs və qrup vaxtında zərərsizləşdirildi.
Azərbaycan Respublikası bu gün öz dövlətçilik ənənələrini daha da inkişaf etdirərək etibarlı gələcəyini və əbədiyaşarlığını təmin etmək üçün sarsılmaz təməl yaradır. Bu sahədə mühüm vəzifələr daşıyan Milli Təhlükəsizlik Nazirliyi (indiki Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti) xalqımızın ən böyük nailiyyəti olan dövlət müstəqilliyinin qorunub saxlanılmasında və daha da möhkəmləndirilməsində mühüm rol oynamışdır. Bu nazirlik yalnız ölkənin və xalqın təhlükəsizliyini təmin etməklə kifayətlənməmiş, həm də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətindən miras qalmış milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və irslə varis arasındakı bağların bərpası istiqamətində də mühüm uğurlar əldə etmişdir. MTN, Heydər Əliyevin səyləri nəticəsində yalnız keçmişin mütərəqqi ənənələrinin və müasir dövlətimizin təhlükəsizliyinin keşiyində dayanmamış, həm də sabahın və gələcəyin təminatçısı funksiyasını layiqincə yerinə yetirmişdir.
Heydər Əliyevin müvafiq tapşırıqları ilə həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində təxribat-pozuculuq hallarına son qoyuldu. Heydər Əliyevin qeyd etdiyi kimi: “...Xaricdəki və ölkə daxilindəki pozucu qüvvələr Azərbaycan Respublikasında ictimai-siyasi sabitliyi pozmaq, iqtisadi islahatların həyata keçirilməsinə və ölkəyə xarici kapitalın axınının təmin olunmasına mane olmaq məqsədi ilə digər təxribat əməllərinə, hətta dövlət başçısına qarşı terror aktlarına da əl atdılar. Həyata keçirilən məqsədyönlü və qəti tədbirlər nəticəsində bütün bu cəhdlərin qarşısı alındı”. Lakin müasir dövrdə Azərbaycanda daxili təhlükəsizliyin təmin edilməsi məqsədi ilə terrorizmə qarşı mübarizə yalnız erməni terror təşkilatları və ya Ermənistan dövləti tərəfindən dəstəklənən terror qrupları ilə məhdudlaşmır. Məhz Heydər Əliyevin vaxtilə apardığı uğurlu siyasət nəticəsində bu gün Azərbaycan beynəlxalq antiterror koalisiyasının fəal üzvlərindən biri olmaqla, ölkə daxilində müvafiq qurumların və onlarla əlaqədə olan şübhəli təşkilatların fəaliyyətini maksimal dərəcədə nəzarət altında saxlamağa nail olmuşdur. Bu faktlar öz ifadəsini 2003-cü il mayın əvvəllərində ABŞ Dövlət Departamenti tərəfindən dərc edilmiş “2002-ci ildə dünyada terrorizmin vəziyyəti haqqında” hesabatda da tapmışdır.
Müasir dövrdə Azərbaycanın beynəlxalq antiterror koalisiyasının fəal üzvlərindən olması bir tərəfdən ölkəmizin beynəlxalq birliyin üzvü kimi ümumdünya səviyyəsində cərəyan edən proseslərdən kənarda qalmaması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edirsə, digər tərəfdən bu ölkəmizin daxili motivlərindən irəli gəlir. Bununla əlaqədar olaraq Ulu Öndər Heydər Əliyev ABŞ-da baş verən 2001-ci ilin məlum 11 sentyabr terror aktları ilə bağlı Bəyanatında bildirirdi: “Terrorçuluğun bütün təzahür formalarını qətiyyətlə pisləyən Azərbaycan terrorçuluğa qarşı mübarizə aparmış və bu istiqamətdə dünya dövlətləri və qurumları ilə əməkdaşlığa hazır olduğunu nümayişə çıxarır”.
Heydər Əliyev dünyanın nüfuzlu kürsülərindən Ermənistan dövlətinin terrorçuluq siyasətini pisləyərkən və terrorizmin bəşəriyyət üçün böyük fəlakət olduğunu bəyan edərkən, bu sözlərə o qədər də ciddi reaksiya verilmirdi. Yalnız terror aktları iri, sivil dövlətlərdə baş verdikdə, bu siyasətçinin uzaqgörənliyini və terrorun müharibədən daha dəhşətli bir hadisə olduğunu dərk etdilər. Nəticədə, qlobal səviyyədə dünyanın aparıcı dövlətləri bu problemin həlli ilə məşğul olmağa başladılar.
Hazırda dünyanın əksər aparıcı dövlətlərinin xüsusi xidmət orqanlarının diqqət mərkəzində duran terrorçuluqla mübarizə məsələsi Azərbaycan təhlükəsizlik orqanları üçün də mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Son dövrlərdə terrorçuluğun yeni bir qolu kimi meydana çıxan nüvə texnologiyaları və ikili istifadə xüsusiyyətinə malik maddələr qaçaqmalçılığı kimi məsələlər, dünyada gedən prosesləri diqqətlə izləməyi tələb edir. Geosiyasi mövqeyinə və bir sıra dövlətlərin maraq dairəsində olmasına görə, ölkəmizin ərazisindən keçən nəqliyyat dəhlizlərinin beynəlxalq terrorçuluq fəaliyyətində istifadə edilməsinin qarşısını almaq məqsədilə Azərbaycanın təhlükəsizlik orqanları bir sıra təxirəsalınmaz tədbirlər həyata keçirmişdir.
Ölkəmizə qarşı siyasi, iqtisadi və hərbi təcavüzkar niyyətlərini gizlətməyən Ermənistanın və bəzi dövlətlərin müəyyən dairələrinin maraqları, o cümlədən bu maraqlardan doğan kəşfiyyat və pozuculuq fəaliyyətləri Azərbaycanın təhlükəsizlik orqanlarını düşünülmüş və qabaqlayıcı addımlar atmağa təşviq edir. Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin (DTX) əməkdaşlarının gərgin əməyi, yüksək peşəkarlıq və dərin məsuliyyət hissi ilə yanaşması nəticəsində, son dövrlərdə bəzi xarici xüsusi xidmət orqanlarının təsir və təzyiq cəhdləri ilə yanaşı, respublikamızın suverenliyinə qarşı yönəldilmiş terror və təxribat fəaliyyətlərinin qarşısı vaxtında alınmış və müvafiq tədbirlər görülmüşdür. Heydər Əliyevin dövlətin və dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində apardığı siyasət, Onun layiqli davamçısı olan Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir və öz qalib gücünü göstərir.
Heydər Əliyevin siyasi kursu Azərbaycanı daimi olaraq hüquqi, demokratik, dünyəvi dövlət kimi Avropaya inteqrasiya etdirir, qloballaşmaya aparır. Müasir, çağdaş sivilizasiyalı yol da qloballaşmadan keçir. DTX-nın dünyanın bir çox ölkələrinin xüsusi xidmət orqanları ilə terrorçuluğa, narkobiznesə, mütəşəkkil cinayətkarlığın digər formalarına qarşı mübarizə sahəsində beynəlxalq əlaqələrini ildən-ilə genişləndirməsi də bu təhlükənin tamamilə aradan qaldırılmasına xidmət edir. Antiterror koalisiyasının fəal üzvlərindən olan Azərbaycanın qəti və prinsipial mövqeyi, terrorçuluqla mübarizənin konkret nəticələri, intensiv informasiya mübadiləsi, beynəlxalq axtarışda olan şəxslərin tutulması və müəyyən edilmiş qaydada təhvil verilməsi, əməkdaşlıq üzrə əlaqələrin önəmli nümunələri ölkə ictimaiyyəti və tərəfdaş dövlətlər tərəfindən daim yüksək qiymətləndirilir və təqdir olunur.
Bu gün Heydər Əliyevin siyasi kursunu inamla və uğurla davam etdirən, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan öz dövlətçilik ənənələrini daha da inkişaf etdirir. Məhz Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə mühüm təşkilati-əməli islahatlar həyata keçirilmiş, zəruri hüquqi bazanın möhkəmləndirilməsi istiqamətində ardıcıl tədbirlər planı hazırlanmışdır. “Milli təhlükəsizlik haqqında”, “Kəşfiyyat və əks-kəşfiyyat haqqında”, “Dövlət sirri haqqında” Azərbaycan Respublikası qanunları, “Azərbaycan Respublikasının Milli Təhlükəsizlik Konsepsiyası” və digər qanunvericilik aktları, normativ-hüquqi sənədlərin qəbulu təhlükəsizlik orqanlarının fəaliyyət istiqamətlərinin qanunvericilik bazasının daha da təkmilləşdirildiyini göstərir.
Hazırda qlobal təhlükəsizlik arxitekturasının, beynəlxalq nizamın ciddi təzyiq və təsirlərə məruz qaldığı, regional əmin-amanlığa təhdidlərin artdığı bir dövrdə dövlət müstəqilliyinin, ictimai-siyasi sabitliyin qorunması və möhkəmləndirilməsi işinin daha da yüksəldilməsi təhlükəsizlik orqanlarının da fəaliyyətinin daim təkmilləşdirilməsini, müasir çağırışlara cavab verən adekvat bir xüsusi xidmətə çevrilməsini zəruri edir.