Xəbərlər
Milli-mənəvi dəyərlər, dünyəvi təhsil və hüquqi prinsiplər
Təhmasib Rüstəmov
YAP Qubadlı rayon təşkilatının sədri
Təhsil hər bir dövlətin gələcəyini müəyyən edən əsas sahələrdən biridir. Məktəblər yalnız bilik və bacarıqların öyrədildiyi məkan deyil, eyni zamanda gənc nəslin dünyagörüşünün formalaşdığı, milli-mənəvi dəyərlərə, vətənpərvərlik ruhuna və vətəndaşlıq məsuliyyətinə yiyələndiyi mühüm ictimai institutlardır. Buna görə də təhsil müəssisələrində müəyyən edilən qaydalar şəxsi yanaşmalardan deyil, qanunvericiliyin tələblərindən, dövlətin təhsil siyasətindən və cəmiyyətin ümumi maraqlarından irəli gəlməlidir.
Azərbaycanda təhsil sahəsində geyim qaydalarının müəyyənləşdirilməsi də məhz bu kontekstdə qiymətləndirilməlidir. Şagirdlər üçün vahid məktəbli geyiminin, müəllimlər üçün isə müvafiq geyim standartlarının tətbiqi təhsil mühitində nizam-intizamın, vahid yanaşmanın və məktəbin özünəməxsus ictimai statusunun qorunmasına xidmət edir. Bu məsələyə fərqli dini baxışların qarşıdurması kimi deyil, təhsil müəssisələrinin fəaliyyətini tənzimləyən ümumi qaydalar çərçivəsində yanaşmaq vacibdir.
Azərbaycan Konstitusiyası vicdan azadlığını təmin etməklə yanaşı, dövlətin dünyəvi xarakterini də müəyyən edir. Bu prinsiplər bir-birinə zidd deyil. Hər bir insanın dini etiqadına hörmətlə yanaşılması, onun hüquq və azadlıqlarının qorunması ilə dövlət müəssisələrində qanunvericiliyə uyğun qaydaların tətbiqi eyni hüquqi sistemin tərkib hissələridir. Burada əsas məsələ dini inancları müzakirə predmetinə çevirmək deyil, şəxsi hüquqlarla ümumi qaydalar arasında qanunla müəyyən edilmiş tarazlığı qorumaqdır.
Dünyəvilik dinə qarşı münasibət deyil. Dünyəvi dövlətin mahiyyəti müxtəlif dini inanclara və dünyagörüşlərinə malik insanların hüquqlarının qanun qarşısında bərabər şəkildə qorunması, dövlət idarəçiliyinin isə dini göstərişlər əsasında deyil, Konstitusiya və qanunlar əsasında həyata keçirilməsidir. Azərbaycan xalqı öz dövlətçilik modelini Konstitusiya vasitəsilə müəyyənləşdirib. Bu baxımdan, dövlətin dünyəvi əsaslarının qorunması hüquqi dövlət quruculuğunun mühüm şərtlərindən biridir.
Məktəb mühiti xüsusilə həssas yanaşma tələb edir. Çünki burada söhbət təkcə ayrı-ayrı şəxslərin seçimlərindən deyil, müxtəlif ailələrdən gələn uşaqların birgə təhsil aldığı ictimai mühitdən gedir. Məktəbin başlıca vəzifəsi şagirdlərə elm öyrətmək, onların müstəqil düşünmə qabiliyyətini inkişaf etdirmək, müasir dünyada öz yerini tapan, milli kimliyini qoruyan və məsuliyyətli vətəndaş kimi yetişən gənclər formalaşdırmaqdır. Təhsil müəssisələri hər hansı dini, siyasi və ya ideoloji mübarizənin meydanına çevrilməməlidir.
Eyni zamanda, məktəblərdə yaranan hər hansı mübahisənin qarşıdurmaya çevrilməməsi üçün maarifləndirmə, hüquqi izah və dialoq imkanlarından istifadə olunmalıdır. Təhsil idarəçiləri, müəllimlər və valideynlər arasında qarşılıqlı anlaşmanın gücləndirilməsi həm uşaqların psixoloji rahatlığı, həm də tədrisin normal təşkili baxımından əhəmiyyətlidir. Qaydaların məqsədi düzgün izah edilməli, onların tətbiqində qanunçuluq və bərabərlik prinsipləri gözlənilməlidir.
Digər mühüm məsələ dini mövzuların siyasi və ideoloji məqsədlərlə istifadəsinə yol verilməməsidir. İstər ölkə daxilində, istərsə də xaricdən səsləndirilən çağırışlar Azərbaycan cəmiyyətində süni qarşıdurma yaratmaq əvəzinə, hüquqi və ictimai məsuliyyət baxımından qiymətləndirilməlidir. Heç bir xarici təsir, ideoloji çağırış və ya ictimai təzyiq qanunvericiliyin tələblərini əvəz edə bilməz. Bununla yanaşı, hər hansı şəxsin və ya qrupun mövqeyi barədə qiymətləndirmə konkret faktlara əsaslanmalı, dini mənsubiyyətə görə ümumiləşdirmələrə yol verilməməlidir.
Azərbaycanın gələcəyi savadlı, düşünən, milli kimliyinə bağlı və hüquqi dövlət prinsiplərinə hörmət edən gənclərin əlindədir. Bu gələcəyin təmin olunması üçün təhsil müəssisələrində elmin, biliyin, bərabər imkanların və qarşılıqlı hörmətin üstün tutulması vacibdir. Dünyəvi təhsil sistemi uşaqları hər hansı bir ehkamın təsiri altına salmaq deyil, onların sərbəst düşünən, araşdıran və düzgün qərarlar verə bilən şəxsiyyətlər kimi yetişməsinə xidmət etməlidir.
Qanunun aliliyi, vicdan azadlığı və təhsilin dünyəvi əsasları bir-birini tamamlayan prinsiplərdir. Bu prinsiplərin qorunması dövlətin, məktəbin, müəllimin və valideynlərin ortaq məsuliyyətidir. Əsas məqsəd isə dəyişməzdir: Azərbaycan uşaqlarına təhlükəsiz, keyfiyyətli və müasir təhsil mühiti yaratmaq, onların gələcəyini bilik, mənəvi dəyərlər və hüquqa hörmət üzərində qurmaq.