Xəbərlər
Bu gün Qarabağa və Şərqi Zəngəzura həyat qayıdıb
Malik Mirzəyev
YAP Lerik rayon təşkilatının sədri
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin sentyabrın 15-də Türk Dövlətləri Təşkilatının müsəlman dini idarə rəhbərləri Şurasının üzvləri və müşahidəçiləri, Yəhya Bakuvi Beynəlxalq Konfransının həmtəşkilatçıları və Qafqaz Xalqları Ali Dini Şurasının üzvlərindən ibarət nümayəndə heyəti ilə görüşdə səsləndirdiyi fikirlər ölkəmizin keçdiyi tarixi yolun mühüm məqamlarına yenidən diqqət çəkdi. Görüşün Bakıda keçirilməsi və müxtəlif ölkələrdən dini liderlərin bir araya gəlməsi Azərbaycanın yalnız siyasi və iqtisadi deyil, həm də dini-mədəni dialoq baxımından mühüm platformalardan birinə çevrildiyini göstərir.
Bu görüşün mühüm məqamlarından biri konfrans iştirakçılarının Ağdam məscidinə və Xocalıya səfər etmək niyyətinin səsləndirilməsi oldu. Ağdam məscidi burada sadəcə tarixi-dini abidə kimi deyil, Qarabağ münaqişəsinin Azərbaycan xalqının yaddaşındakı izlərini özündə yaşadan məkan kimi xüsusi məna daşıyır. Prezident İlham Əliyev çıxışında Ağdam məscidinin həm Qarabağ şəhidlərinin, həm də Xocalı qurbanlarının dini mərasimlərinin keçirildiyi məkanlardan biri olduğunu qeyd etdi.
Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda üzləşdiyi dağıntıların miqyası yalnız yaşayış evləri və infrastrukturu ilə məhdudlaşmırdı. İşğal dövründə şəhərlərin, kəndlərin, qəbiristanlıqların, tarixi və dini abidələrin ciddi şəkildə dağıdıldığı Azərbaycan tərəfindən dəfələrlə bəyan edilib.Prezident İlham Əliyev müxtəlif çıxışlarında bu dağıntıların işğalın uzunmüddətli nəticəsi olduğunu vurğulayıb. 2020-ci ildən sonra azad edilmiş ərazilərə səfər edən xarici diplomatların və jurnalistlərin də dağıntıların miqyasını yerində gördüklərini bildirib. Zəngilan məscidinin taleyi də bu mənzərənin nümunələrindən biridir. Prezidentin 2024-cü ildə Zəngilan məscidinin açılışında qeyd etdiyi kimi, XIX əsrdə inşa edilmiş tarixi məscid işğal dövründə ciddi dağıntıya məruz qalmış, ilkin görkəminin böyük hissəsini itirmişdi. Azadlıqdan sonra isə burada konservasiya və bərpa işləri həyata keçirilib, eyni zamanda yeni məscid inşa olunub.
Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirdiyi quruculuq prosesinin əsas istiqamətlərindən biri də tarixi və dini irsin bərpasıdır.Burada diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, bərpa prosesi yalnız yeni şəhərlərin salınması ilə məhdudlaşmır. Məscidlər, tarixi abidələr, qəbiristanlıqlar və digər mədəni irs nümunələri də bu prosesin tərkib hissəsidir.Zəngilan məscidinin bərpası və yeni məscidin inşası, Ağdam məscidində görülən işlər, Şuşada dini-mədəni irsin yenidən canlandırılması bu siyasətin ayrı-ayrı nümunələridir.
Azərbaycanın 2020-ci ildə əldə etdiyi hərbi nəticə Qarabağ münaqişəsinin yeni mərhələyə keçməsinə səbəb oldu. Sonrakı dövrdə əsas diqqət azad edilmiş ərazilərin bərpasına və insanların həmin torpaqlara qayıdışına yönəlib.Bu prosesdə tarixi yaddaşın qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki bir xalqın torpağa bağlılığı yalnız yaşayış məntəqələri ilə ölçülmür. Məscidlər, qəbiristanlıqlar, tarixi binalar, türbələr, qədim yaşayış məskənləri və digər abidələr də həmin xalqın tarixi yaddaşının ayrılmaz hissəsidir.Ona görə də dağıdılmış dini abidələrin bərpası yalnız tikinti işi deyil. Bu, tarixi irsin gələcək nəsillərə ötürülməsi prosesidir.
Prezident İlham Əliyevin dini liderlərlə görüşündə səsləndirdiyi fikirlər bir daha göstərir ki, Azərbaycanın Qarabağla bağlı yanaşmasında iki istiqamət paralel şəkildə mövcuddur: tarixi yaddaşın qorunması və gələcəyin qurulması.Azərbaycan 30 illik işğal dövründə yaşadığı itkiləri, dağıdılmış şəhərləri, kəndləri, dini və mədəni abidələri, şəhidlərini və Xocalı faciəsini yaddaşında saxlayır. Eyni zamanda, azad edilmiş ərazilərdə məscidlərin, tarixi abidələrin və yaşayış məntəqələrinin bərpasına xüsusi diqqət yetirir. Ağdam məscidinin yenidən qurulması bu siyasətin ən aydın nümunələrindən biridir.