Xəbərlər
Sosial rifah və iqtisadi tərəqqinin vəhdəti
Abbas Əliyev
YAP Abşeron rayon təşkilatının sədri
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin avqustun 11-də Naxçıvan Muxtar Respublikasına səfəri muxtar respublikanın sosial-iqtisadi inkişafının yeni mərhələsi baxımından mühüm hadisə kimi diqqət çəkir. Səfər çərçivəsində bir sıra mühüm layihələrin təqdim olunması, yeni obyektlərin təməlinin qoyulması, Naxçıvan şəhərinin gələcək inkişaf planlarının nəzərdən keçirilməsi və Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan Televiziyasına müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlər bölgənin qarşıdakı inkişaf istiqamətləri barədə aydın təsəvvür yaradır.
Səfərdən sonra, avqustun 12-də imzalanmış yeni sərəncam da bu prosesin davamlı xarakter daşıdığını göstərir. Sənədə əsasən, 2026–2027-ci illərdə Naxçıvanda alternativ və bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadənin genişləndirilməsi, yol və nəqliyyat infrastrukturunun yenilənməsi, təhsil və digər sosial sahələr üzrə tədbirlərin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. Bu məqsədlər üçün ümumilikdə 258 milyon manat vəsait ayrılması planlaşdırılıb.
Naxçıvanın Azərbaycanın siyasi, iqtisadi və mədəni həyatında xüsusi yeri var. Muxtar respublikanın coğrafi mövqeyi isə onun regional nəqliyyat və iqtisadi əlaqələr baxımından əhəmiyyətini daha da artırır. Əsas ərazidən ayrı yerləşməsi uzun müddət nəqliyyat-logistika imkanlarının məhdudluğu ilə müşayiət olunsa da, hazırda bu xüsusiyyətin yeni imkanlara çevrilməsi üçün mühüm layihələr həyata keçirilir.
Bu baxımdan Naxçıvanın sosial-iqtisadi inkişafına dair 2023–2027-ci illər üçün Dövlət Proqramı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Proqramın əsas məqsədləri sırasında iqtisadi inkişafın davamlılığının təmin olunması, infrastrukturun və sosial xidmətlərin yaxşılaşdırılması, əhalinin məşğulluğunun və maddi rifahının yüksəldilməsi dayanır.
Son illərdə Naxçıvanda idarəetmə sahəsində də mühüm dəyişikliklər həyata keçirilib. Naxçıvan Muxtar Respublikasında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətli nümayəndəliyinin yaradılması dövlət siyasətinin yerli səviyyədə daha səmərəli əlaqələndirilməsi baxımından mühüm institusional addım olub. Eyni zamanda, 2026-cı ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Konstitusiyasına dəyişikliklərin təsdiq edilməsi idarəetmə və hüquqi mexanizmlərin yenilənməsi istiqamətində mühüm mərhələ təşkil edir.
Naxçıvanın iqtisadi inkişafında sənayeləşmə xüsusi yer tutur. Naxçıvan Sənaye Parkının yaradılması bu baxımdan mühüm layihələrdən biridir. Sənaye parkının fəaliyyətə başlaması yeni istehsal sahələrinin yaradılması, investisiyaların cəlb edilməsi, yerli istehsalın genişləndirilməsi və məşğulluğun artırılması üçün əlavə imkanlar yarada bilər.
Sənaye layihələrinin inkişafı yalnız istehsal göstəricilərinin yüksəlməsi baxımından deyil, regionda yeni iqtisadi fəaliyyət mühitinin formalaşması baxımından da əhəmiyyətlidir. Müasir istehsal müəssisələrinin yaradılması yerli sahibkarların imkanlarını genişləndirə, yeni iş yerlərinin açılmasına və Naxçıvanın qeyri-neft sektorundakı rolunun güclənməsinə şərait yarada bilər.
Enerji məsələsi də Naxçıvanın gələcək inkişaf strategiyasında mühüm istiqamətlərdəndir. Avqustun 12-də imzalanmış sərəncamda alternativ və bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadənin genişləndirilməsi ilə yanaşı, Ordubad rayonunun Tivi kəndində Gilançay üzərində 15,6 MVt gücündə Tivi Su Elektrik Stansiyasının tikinti-quraşdırma işlərinin davam etdirilməsi üçün vəsait ayrılması nəzərdə tutulub. Bu layihələr Naxçıvanın enerji infrastrukturunun möhkəmləndirilməsi və enerji təminatının daha dayanıqlı qurulması baxımından əhəmiyyətlidir. Gələcəkdə bərpa olunan enerji potensialından daha geniş istifadə muxtar respublikanın iqtisadi imkanlarını da genişləndirə bilər.
Su ehtiyatlarından səmərəli istifadə də Naxçıvanın sosial-iqtisadi inkişafı üçün mühüm məsələlərdəndir. Bu sahədə həyata keçirilən tədbirlər həm əhalinin içməli su ilə təminatının yaxşılaşdırılmasına, həm də kənd təsərrüfatının inkişafına xidmət edir. Dövlətin son qərarlarında su ehtiyatlarından səmərəli istifadənin və içməli su təminatının yaxşılaşdırılmasının ayrıca istiqamət kimi müəyyənləşdirilməsi də məsələnin əhəmiyyətini göstərir.
Naxçıvanın gələcək inkişaf perspektivləri baxımından nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələrinin genişləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu istiqamətdə həm daxili yol infrastrukturunun yenilənməsi, həm də Naxçıvanın Azərbaycan və region ölkələri ilə nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi qarşıdakı dövrün əsas prioritetlərindəndir.
Avqustun 12-də imzalanmış sərəncamda 26 yaşayış məntəqəsini birləşdirən ümumi uzunluğu 420 kilometr olan avtomobil yollarının əsaslı təmiri üçün 70 milyon manat vəsait ayrılması nəzərdə tutulur. Bundan başqa, şəhərlərarası ictimai nəqliyyat parkının yenilənməsi üçün ilkin mərhələdə 53 milyon manat vəsait ayrılması planlaşdırılıb.
Naxçıvanın daha geniş regional nəqliyyat sisteminə inteqrasiyası məsələsində Zəngəzur istiqamətində kommunikasiyaların bərpası da xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyev müxtəlif çıxışlarında bu istiqamətdə əlaqələrin yaradılmasının Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında nəqliyyat bağlantısının gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyətini vurğulayıb. Eyni zamanda, bu bağlantının daha geniş regional nəqliyyat sisteminin bir hissəsinə çevrilməsi Naxçıvanın logistika imkanlarının artmasına şərait yarada bilər.
Prezident İlham Əliyevin son müsahibəsində də Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı mövqeyin dəyişmədiyi və bağlantının yaradılacağına əminliyin ifadə edilməsi məsələnin Azərbaycanın regional nəqliyyat strategiyasında mühüm yer tutduğunu göstərir. Nəqliyyat imkanlarının genişlənməsi Naxçıvanın iqtisadi həyatına birbaşa təsir göstərə biləcək amillərdəndir. Daha əlverişli logistika şəraiti yerli istehsalçıların bazarlara çıxışını asanlaşdıra, sahibkarlıq fəallığını artıra və investorların bölgəyə marağını gücləndirə bilər. Bu baxımdan sənaye layihələri ilə nəqliyyat infrastrukturunun paralel inkişaf etdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Naxçıvanın inkişafında sosial layihələr də mühüm yer tutur. Avqustun 11-də Naxçıvan şəhərində sosial evlər kompleksinin təməlinin qoyulması, yeni mehmanxana kompleksinin tikintisinə başlanılması və şəhərin 2044-cü ilədək inkişafına dair Baş Planla tanışlıq şəhərin gələcək simasının kompleks şəkildə formalaşdırılmasına yönəlmiş tədbirlərin həyata keçirildiyini göstərir.
Bütün bu layihələr Naxçıvanın inkişaf modelinin yalnız bir sahə ilə məhdudlaşmadığını göstərir. Sənaye, enerji, nəqliyyat, sosial infrastruktur, şəhərsalma və məşğulluq məsələlərinin paralel şəkildə inkişaf etdirilməsi daha dayanıqlı nəticələrin əldə olunmasına imkan yarada bilər. Burada əsas diqqət insan amilinə yönəlməlidir. Yeni iş yerlərinin açılması, gənclərin məşğulluğunun artırılması, təhsil və sosial infrastrukturun inkişaf etdirilməsi, yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılması iqtisadi layihələrin cəmiyyət üçün real nəticələrə çevrilməsinin əsas göstəriciləridir.
Avqustun 11-də Naxçıvana səfər və ardınca avqustun 12-də imzalanmış yeni sərəncam göstərir ki, muxtar respublikanın inkişafı dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri olaraq qalır. Qarşıdakı dövrdə əsas məqsədlər Naxçıvanın iqtisadi potensialından daha səmərəli istifadə edilməsi, infrastrukturun yenilənməsi, enerji imkanlarının genişləndirilməsi, nəqliyyat əlaqələrinin gücləndirilməsi və əhalinin sosial rifahının daha da yüksəldilməsidir.
Nəticə etibarilə, Naxçıvanın gələcək inkişafını yalnız muxtar respublikanın daxili imkanları ilə məhdudlaşdırmaq olmaz. Onun perspektivləri Azərbaycanın ümumi iqtisadi, nəqliyyat və enerji siyasəti ilə sıx şəkildə bağlıdır. Dövlət proqramlarının və yeni layihələrin ardıcıl icrası Naxçıvanın ölkənin regional iqtisadi sistemində mövqeyinin daha da güclənməsi üçün əlverişli zəmin yaradır. Bu baxımdan 11 avqust səfərini və onun ardınca qəbul edilmiş qərarları Naxçıvanın yeni inkişaf mərhələsinin əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirən mühüm siyasi və iqtisadi addımlar kimi qiymətləndirmək mümkündür.