Xəbərlər
Azərbaycanın dayanıqlı inkişaf vizyonu dünyanın diqqət mərkəzindədir
Varis Rüstəmov
YAP Sabirabad rayon təşkilatının sədri
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən genişmiqyaslı islahatlar və regional inkişaf strategiyası ölkəmizin beynəlxalq nüfuzunu durmadan artırır. Bu kontekstdə 2026-cı il mayın 18-də Bakıda öz işinə başlayan Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası (WUF13) qlobal miqyasda müasir şəhərsalma trendlərinin müzakirə edildiyi ən mötəbər platformalardan birinə çevrilmişdir. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən gələn dövlət və hökumət rəsmilərinin, şəhərsalma üzrə aparıcı ekspertlərin, memarların və beynəlxalq təşkilatların nümayəndələrinin iştirak etdiyi bu mötəbər tədbirdə Azərbaycan Prezidentinin proqram xarakterli çıxışı xüsusi maraq doğurmuşdur. Dövlət başçısı İlham Əliyev öz nitqində müasir dünyada şəhərlərin dayanıqlı inkişafı, ekoloji balansın qorunması və rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi ilə bağlı qlobal çağırışlara toxunmaqla yanaşı, Azərbaycanın bu sahədə qazandığı unikal təcrübəni geniş şəkildə dünya ictimaiyyətinin diqqətinə çatdırmışdır. Bu Forum təkcə qlobal şəhərsalma problemlərinin müzakirəsi üçün deyil, həm də Azərbaycanın post-münaqişə dövründə həyata keçirdiyi nəhəng quruculuq işlərinin və xüsusilə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə tətbiq olunan innovativ yanaşmaların nümayişi baxımından müstəsna əhəmiyyət kəsb edir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında işğaldan azad olunmuş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında sürətlə icra edilən Böyük Qayıdış Proqramı çərçivəsində tətbiq olunan müasir şəhərsalma standartlarından bəhs edib. Dövlət başçısı qeyd etmişdir ki, otuz ilə yaxın davam edən işğal dövründə tamamilə dağıdılmış, urbisid və ekosidə məruz qalmış şəhər və kəndlər ən mütərəqqi texnologiyalar və planlaşdırma prinsipləri əsasında yenidən qurulur. Keçmiş məcburi köçkünlərin öz doğma yurdlarına təhlükəsiz və ləyaqətli şəkildə qayıtmasını təmin edən bu proqram sadəcə bir köçürülmə prosesi deyil, həm də regionun iqtisadi, sosial və mədəni potensialının tamamilə yenidən canlandırılması deməkdir. Burada ən mühüm amil ondan ibarətdir ki, bərpa olunan hər bir yaşayış məntəqəsi "Ağıllı şəhər" və "Ağıllı kənd" konsepsiyalarına uyğun olaraq layihələndirilir. Bu yanaşma əhalinin keyfiyyətli infrastruktur, fasiləsiz yaşıl enerji, yüksəksürətli internet və müasir rəqəmsal xidmətlərlə təmin olunmasına zəmanət verir. Beləliklə, Azərbaycan öz daxili resursları hesabına icra etdiyi bu nəhəng layihə ilə dünyada post-münaqişə bərpası sahəsində yeni bir model təqdim edir və bu model beynəlxalq ekspertlər tərəfindən yüksək qiymətləndirilir.
Müasir şəhərsalmanın ən mühüm şərti və təməli hesab olunan Baş planların hazırlanması məsələsi də Prezident cənab İlham Əliyevin çıxışında geniş yer almışdır. Dövlət başçısı vurğulamışdır ki, işğaldan azad edilmiş bütün şəhərlərin, o cümlədən Ağdam, Füzuli, Cəbrayıl, Qubadlı, Zəngilan, Laçın, Kəlbəcər və Şuşanın, eləcə də onlarla kənd və qəsəbənin Baş planları dünyanın qabaqcıl şirkətlərinin və yerli mütəxəssislərin birgə əməyi sayəsində ən yüksək beynəlxalq standartlara uyğun olaraq hazırlanıb təsdiq edilmişdir. Bu Baş planlar sadəcə binaların və yolların yerləşməsini müəyyən edən texniki sənədlər deyil; onlar şəhərlərin gələcək onilliklərdəki demoqrafik artımını, iqtisadi profilini, ekoloji dayanıqlılığını və sakinlər üçün ümumi rahatlığı öncədən hesablayan strateji yol xəritələridir. Hər bir şəhərin Baş planı hazırlanarkən onun tarixi simasının, mədəni irsinin və coğrafi relyefinin qorunmasına xüsusi diqqət yetirilir. Məsələn, Şuşa şəhərinin bərpasında onun qədim memarlıq üslubunun qorunması ilə müasir infrastrukturun sintezi, Ağdamın isə tamamilə yenidən və geniş yaşıl zonalarla əhatə olunmuş şəkildə qurulması bu strateji yanaşmanın bariz nümunələridir. Baş planların mövcudluğu tikinti işlərinin pərakəndəliyinin qarşısını alır, şəhər mühitinin harmonik və nizamlı inkişafını təmin edir.
Dayanıqlı şəhərsalmanın digər vacib aspekti isə ekoloji təhlükəsizlik və "yaşıl enerji" zonalarının yaradılmasıdır ki, bu da Bakı forumunda Prezident cənab İlham Əliyev tərəfindən xüsusi qeyd olunmuşdur. Azərbaycanın azad edilmiş əraziləri rəsmən "Yaşıl enerji" zonası elan edilmişdir və bu ərazilərdə tikilən bütün evlər, sənaye obyektləri və infrastruktur sistemləri ekoloji cəhətdən təmiz texnologiyalara əsaslanır. Günəş, külək və hidroenerji potensialından maksimum istifadə edilməsi şəhərlərin karbon emissiyasını sıfıra endirməyə imkan verir. Dövlət başçısı öz çıxışında qeyd etdi ki, şəhərlərin Baş planlarında geniş parkların, meşə-massivlərinin yaradılması və su ehtiyatlarından səmərəli istifadə prinsipləri əsas götürülüb. Bu da urbanizasiyanın ətraf mühitə mənfi təsirlərini minimuma endirmək istəyən müasir dünyanın ən böyək hədəflərindən biridir. Azərbaycan rəhbərinin təqdim etdiyi bu vizyon ölkəmizin qlobal iqlim dəyişikliyi ilə mübarizəyə və planetimizin ekoloji gələcəyinə verdiyi real töhfənin göstəricisidir.
Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasında səsləndirilən fikirlər və təqdim olunan layihələr bir daha sübut edir ki, Azərbaycan təkcə öz ərazilərini bərpa etmir, həm də gələcəyin şəhərlərinin necə olması barədə dünyaya yeni ideyalar və tətbiqi mexanizmlər ixrac edir. Prezident cənab İlham Əliyevin qətiyyətli siyasi iradəsi ilə həyata keçirilən bu siyasət ölkəmizin daxili sabitliyinin, iqtisadi qüdrətinin və insan kapitalına verdiyi yüksək dəyərin təzahürüdür. Forum çərçivəsində aparılan müzakirələr və əldə olunan təcrübə mübadiləsi Azərbaycanın şəhərsalma sahəsindəki fəaliyyətini daha da təkmilləşdirməyə, Böyük Qayıdış Proqramını daha sürətli və səmərəli şəkildə tamamlamaya imkan verəcəkdir. Bakıda keçirilən bu mötəbər tədbir həm də beynəlxalq birliyin Azərbaycana olan böyük etimadının və ölkəmizin qlobal miqyasda dayanıqlı inkişafın təşviqində oynadığı aktiv rolun növbəti tarixi təsdiqi kimi yaddaşlarda qalacaqdır.