Xəbərlər
Yeni urbanizasiya və bərpa strategiyası
Samir Qocayev
YAP Goranboy rayon təşkilatının sədri
Müasir dövrdə şəhərsalma və memarlıq yalnız tikinti prosesi deyil, dövlətlərin iqtisadi gücünü, sosial inkişafını və gələcəyə baxışını müəyyən edən əsas strateji istiqamətlərdən biri hesab olunur. Dünyada urbanizasiya proseslərinin sürətləndiyi, ekoloji problemlərin və iqlim dəyişikliklərinin qlobal çağırışa çevrildiyi bir vaxtda şəhərlərin dayanıqlı inkişaf prinsipləri əsasında qurulması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu baxımdan, 2026-cı il mayın 18-də Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası yalnız beynəlxalq urbanizasiya gündəliyinin mühüm tədbirlərindən biri deyil, həm də Azərbaycanın gələcək inkişaf strategiyasını nümayiş etdirən mühüm platformaya çevrildi. Forumda çıxış edən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ölkədə şəhərsalma, memarlıq, dayanıqlı inkişaf və post-münaqişə dövrünün bərpa siyasəti ilə bağlı mühüm mesajlar verdi. Prezident İlham Əliyev çıxışında bildirdi ki, 2026-cı il onun Sərəncamı ilə Azərbaycanda “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan olunmuşdur. Bu qərar ölkədə urbanizasiya proseslərinin daha sistemli şəkildə həyata keçirilməsi, müasir memarlıq yanaşmalarının tətbiqi və şəhər mühitinin davamlı inkişaf prinsiplərinə uyğun qurulması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Dövlət başçısı vurğuladı ki, son illər Azərbaycanda genişmiqyaslı infrastruktur layihələri həyata keçirilmiş, yeni yaşayış massivləri salınmış, nəqliyyat şəbəkələri yenilənmiş və müasir şəhər idarəetmə modelləri tətbiq edilməyə başlanmışdır. “Şəhərsalma və Memarlıq İli” çərçivəsində isə bu proseslərin daha da sürətləndirilməsi nəzərdə tutulur. Bu təşəbbüs yalnız tikinti və memarlıq məsələlərini deyil, həm də insanların həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsi, ekoloji tarazlığın qorunması, yaşıl enerji həllərinin tətbiqi və ağıllı şəhər konsepsiyalarının genişləndirilməsini əhatə edir.
Forumun Bakıda keçirilməsi Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun artmasının göstəricilərindən biri kimi qiymətləndirilir. Prezident İlham Əliyev çıxışında tədbirin təşkilinə göstərilən dəstəyə görə təşəkkürünü bildirərək qeyd etdi ki, belə mötəbər bir forumun Azərbaycana həvalə olunması ölkəyə olan etimadın və əməkdaşlığın nəticəsidir. BMT-nin Məskunlaşma Proqramı ilə əməkdaşlıq çərçivəsində keçirilən forum dünyanın müxtəlif ölkələrindən hökumət nümayəndələrini, şəhərsalma mütəxəssislərini, memarları, ekoloqları və beynəlxalq təşkilatların təmsilçilərini bir araya gətirdi. Bakının belə böyük beynəlxalq platformaya ev sahibliyi etməsi Azərbaycanın qlobal urbanizasiya siyasətində fəal iştirak etdiyini göstərir.
Bu gün Azərbaycan dövləti işğaldan azad olunmuş ərazilərdə tarixin ən böyük yenidənqurma proqramlarından birini həyata keçirir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan layihələr yalnız dağıdılmış infrastrukturu bərpa etməyə deyil, regionu müasir standartlara uyğun şəkildə yenidən qurmağa yönəlib. Prezident İlham Əliyevin çıxışında ən mühüm məqamlardan biri işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa və yenidənqurma işləri oldu. Dövlət başçısı bildirdi ki, 2022-ci ildən etibarən BMT-nin Məskunlaşma Proqramı ilə əməkdaşlıq çərçivəsində Ağdam, Zəngilan və Xankəndi şəhərlərində üç milli şəhərsalma forumu keçirilmişdir. Bu şəhərlər uzun illər ərzində Ermənistanın işğalı altında qalmış və ciddi dağıntılara məruz qalmışdı. Hazırda isə həmin ərazilərdə genişmiqyaslı tikinti və bərpa proqramları həyata keçirilir. Azərbaycanın əsas məqsədi bu şəhərləri müasir urbanizasiya prinsiplərinə uyğun şəkildə yenidən qurmaqdır.
Ağdam şəhəri işğal dövründə tamamilə dağıdılmış yaşayış məntəqələrindən biri idi. Bu gün isə şəhərin baş planı əsasında müasir yaşayış kompleksləri, sosial obyektlər, parklar və nəqliyyat infrastrukturu yaradılır. Ağdamın gələcəkdə regionun əsas iqtisadi və mədəni mərkəzlərindən birinə çevrilməsi planlaşdırılır.
Zəngilan Azərbaycanın “yaşıl enerji zonası” konsepsiyasının tətbiq olunduğu əsas bölgələrdən biridir. Burada ekoloji cəhətdən təmiz texnologiyaların tətbiqi, alternativ enerji mənbələrinin istifadəsi və təbiətlə harmoniyada urbanizasiya əsas prioritet hesab edilir. Xankəndidə aparılan bərpa işləri regionda sabitliyin və reinteqrasiyanın vacib elementlərindən biri kimi qiymətləndirilir. Şəhərdə yeni sosial və inzibati infrastrukturların qurulması, yaşayış sahələrinin yenilənməsi və iqtisadi aktivliyin artırılması istiqamətində layihələr həyata keçirilir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yenidən qurulması Azərbaycanın gələcək inkişaf strategiyasının əsas istiqamətlərindən biridir. Dövlətin məqsədi yalnız dağıdılmış əraziləri bərpa etmək deyil, həmin bölgələri regionun ən müasir və inkişaf etmiş yaşayış məkanlarına çevirməkdir.
Azərbaycanın post-münaqişə ərazilərində həyata keçirdiyi layihələr yalnız fiziki bərpa ilə məhdudlaşmır. Prezident İlham Əliyevin də vurğuladığı kimi, əsas məqsəd gələcəyin şəhərlərini qurmaqdır. Bu çərçivədə rəqəmsal idarəetmə sistemləri, ağıllı nəqliyyat həlləri, yaşıl ictimai məkanlar, enerji səmərəliliyi, tullantıların idarə olunması və su ehtiyatlarının qorunması kimi məsələlər prioritet təşkil edir. Ekspertlər hesab edirlər ki, Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərdə tətbiq etdiyi şəhərsalma modeli gələcəkdə digər post-münaqişə bölgələri üçün də nümunə ola bilər.
Forum zamanı beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq məsələləri də geniş müzakirə edildi. Azərbaycan hökuməti BMT strukturları, xarici memarlıq şirkətləri və urbanizasiya üzrə aparıcı beynəlxalq institutlarla birgə layihələr həyata keçirir. Bu əməkdaşlıq qabaqcıl şəhərsalma təcrübələrinin tətbiqinə, innovativ texnologiyaların ölkəyə gətirilməsinə, dayanıqlı inkişaf məqsədlərinin reallaşdırılmasına və şəhər idarəetməsində beynəlxalq standartların tətbiqinə imkan yaradır.
Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası Azərbaycanın urbanizasiya və memarlıq sahəsində yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu nümayiş etdirdi. Prezident İlham Əliyevin çıxışı ölkənin gələcək inkişaf modelinin əsas istiqamətlərini ortaya qoydu: dayanıqlı şəhərlər, ağıllı infrastruktur, yaşıl enerji və post-münaqişə ərazilərinin müasir şəkildə yenidən qurulması. “Şəhərsalma və Memarlıq İli”nin elan olunması isə Azərbaycanın yalnız regionda deyil, beynəlxalq səviyyədə də urbanizasiya və memarlıq sahəsində fəal rol oynamaq niyyətini göstərir. İşğaldan azad edilmiş şəhərlərdə həyata keçirilən layihələr ölkənin iqtisadi gücünü, siyasi iradəsini və gələcəyə yönəlmiş inkişaf strategiyasını əks etdirən mühüm nümunələr kimi qiymətləndirilir.