YENİ AZƏRBAYCAN PARTİYASI

Samir Qocayev

YAP Goranboy rayon təşkilatının sədri

Azərbaycan Respublikası ilə İtaliya Respublikası arasında münasibətlər müasir beynəlxalq əməkdaşlıq modelinin uğurlu nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilir. Bu münasibətlər yalnız diplomatik və iqtisadi çərçivə ilə məhdudlaşmır, həm də enerji təhlükəsizliyi, geosiyasi sabitlik, mədəni inteqrasiya və humanitar əlaqələr kimi mühüm istiqamətləri əhatə edir. XXI əsrdə bu əməkdaşlıq xüsusilə intensiv xarakter alaraq strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlmişdir.

Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra 1992-ci ildə İtaliya ilə rəsmi diplomatik münasibətlər qurulmuşdur. Hər iki dövlət beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərinə – suverenliyə hörmət, ərazi bütövlüyü və daxili işlərə qarışmamaq kimi dəyərlərə sadiqlik nümayiş etdirmişdir. Paytaxtlarda fəaliyyət göstərən səfirliklər, yüksək səviyyəli dövlət səfərləri və müntəzəm siyasi dialoq münasibətlərin institusional əsasını möhkəmləndirmişdir. Azərbaycan və İtaliya Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və digər beynəlxalq platformalarda bir-birini dəstəkləyərək qlobal məsələlərdə ortaq mövqe nümayiş etdirirlər. Parlamentlərarası əlaqələr və hökumətlərarası komissiyalar da əməkdaşlığın davamlı inkişafına xidmət edir.

İtaliya Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşlarından biri olmaqla yanaşı, uzun illərdir ölkənin ən böyük ixrac bazarı kimi çıxış edir. Bu əlaqələrin əsasını enerji sektoru təşkil etsə də, qeyri-neft sahəsində də əməkdaşlıq genişlənməkdədir. İtaliya şirkətləri Azərbaycanda sənaye, tikinti, infrastruktur və xidmət sahələrində fəal iştirak edir, eyni zamanda Azərbaycan bazarına yüksək texnologiyalar və innovativ həllər təqdim edir. Azərbaycan isə İtaliyaya əsasən xam neft və təbii qaz ixrac edir. Bu qarşılıqlı iqtisadi model hər iki ölkənin maraqlarına cavab verir və uzunmüddətli tərəfdaşlıq üçün möhkəm zəmin yaradır.

Enerji sektoru Azərbaycan–İtaliya münasibətlərinin ən mühüm və həlledici istiqamətidir. Cənub Qaz Dəhlizi layihəsi çərçivəsində həyata keçirilən əməkdaşlıq Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır. Bu dəhlizin əsas komponentlərindən biri olan Trans Adriatik Boru Kəməri vasitəsilə Azərbaycan qazı birbaşa İtaliya bazarına çatdırılır. 2026-cı il mayın 4-də İtaliya Nazirlər Şurasının sədri Ciorcia Meloninin Azərbaycana səfəri zamanı Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev enerji əməkdaşlığının strateji əhəmiyyətini xüsusi vurğulamışdır. Prezident qeyd etmişdir ki, İtaliya bazarı həm neft, həm də qaz ixracı baxımından birinci dərəcəli əhəmiyyət daşıyır. Onun sözlərinə görə, 2025-ci ildə Azərbaycanın ixrac etdiyi 25 milyard kubmetr qazın 9,5 milyard kubmetri məhz İtaliyaya yönəldilmişdir: “Bu gün söhbətlər və danışıqlar əsnasında biz bu həcmi artırmaq üçün müzakirələr aparmışıq. Bunun üçün təbii ki, Cənub Qaz Dəhlizinin tərkib hissəsi olan TAP layihəsinin genişləndirilməsi lazımdır. Artıq müəyyən dərəcədə genişləndirilib, amma bu proses davam etdirilməlidir”. Bu rəqəm təkcə iqtisadi göstərici deyil, həm də geosiyasi reallığın ifadəsidir. Bu, İtaliyanın Azərbaycanın enerji strategiyasında mərkəzi rol oynadığını və Avropa enerji bazarında əsas tərəfdaşlardan biri olduğunu göstərir. Prezident İlham Əliyevin səsləndirdiyi fikirlər bir neçə mühüm məqamı ortaya qoyur. Əvvəla, Azərbaycan artıq regional enerji təchizatçısından qlobal miqyasda etibarlı tərəfdaş statusuna yüksəlmişdir. İtaliya kimi böyük Avropa iqtisadiyyatının Azərbaycan qazına yüksək tələbat göstərməsi bu etibarlılığın göstəricisidir. Prezidentin TAP layihəsinin genişləndirilməsinin vacibliyini vurğulaması gələcək enerji siyasətinin istiqamətlərini müəyyən edir. Mövcud infrastrukturun genişləndirilməsi Avropaya qaz ixracının artırılması və yeni bazarlara çıxış baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu bəyanat Azərbaycan və İtaliya arasında münasibətlərin statik deyil, dinamik və inkişafyönümlü olduğunu göstərir. Tərəflər yalnız mövcud əməkdaşlıqla kifayətlənmir, həm də onu daha da genişləndirmək niyyətindədirlər. Eenerji əməkdaşlığı həm də siyasi əlaqələrin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Enerji təhlükəsizliyi məsələləri Avropa üçün prioritet olduğundan, Azərbaycan bu sahədə etibarlı tərəfdaş kimi strateji əhəmiyyət qazanır.

İki ölkə arasında mədəni əməkdaşlıq da sürətlə inkişaf edir. İtaliyada Azərbaycan mədəniyyəti, xüsusilə musiqi və incəsənət geniş şəkildə təbliğ olunur. Azərbaycanda isə İtaliya mədəniyyətinə, o cümlədən incəsənət, memarlıq və ədəbiyyata böyük maraq var. Təhsil sahəsində universitetlərarası əməkdaşlıq, tələbə mübadilə proqramları və birgə layihələr həyata keçirilir. Bu əlaqələr gənc nəsillər arasında qarşılıqlı anlaşmanı gücləndirir. Turizm sahəsində də müsbət dinamika müşahidə olunur. Azərbaycan vətəndaşları İtaliyanın zəngin tarixi irsi ilə tanış olmaq üçün bu ölkəyə səfərlər edir, İtaliya turistləri isə Azərbaycanın təbiəti, mədəniyyəti və qonaqpərvərliyi ilə maraqlanır. Bu qarşılıqlı axın xalqlar arasında yaxınlaşmanı daha da gücləndirir.

Azərbaycan ilə İtaliya arasında münasibətlər çoxşaxəli və strateji xarakter daşıyır. Xüsusilə enerji sahəsində əməkdaşlıq bu əlaqələrin əsas dayağı olaraq qalır. Prezident İlham Əliyevin 2026-cı ildə verdiyi bəyanat göstərir ki, İtaliya Azərbaycanın enerji siyasətində prioritet tərəfdaşdır və gələcəkdə bu əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi üçün ciddi potensial mövcuddur. Bu münasibətlər yalnız iqtisadi maraqlara deyil, həm də qarşılıqlı etimada, siyasi dialoqa və mədəni yaxınlığa əsaslanır. Mövcud dinamika göstərir ki, Azərbaycan–İtaliya tərəfdaşlığı gələcəkdə daha da dərinləşərək regional və qlobal miqyasda mühüm rol oynamağa davam edəcəkdir.